Xây dựng nhân cách mạnh để vượt qua Stress

Nguyên Hoàng

TS.BS Dương Minh Tâm, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai

Stress luôn bị nhìn nhận theo một hướng tiêu cực, tuy nhiên trong điều kiện bình thường, stress là sự thích nghi tự nhiên nhằm tạo ra sự cân bằng mới cho cơ thể, khiến cơ thể thích nghi hơn với điều đó, TS.BS Dương Minh Tâm, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ.

Trong cuộc sống hiện đại, xã hội càng phát triển thì quy trình sản xuất và tiêu chuẩn nghề nghiệp, công việc ngày càng đòi hỏi sự hoàn thiện hơn.

Trước đây, các khu công nghiệp, có thể sản xuất nhỏ lẻ, giờ là hệ thống dây truyền, công nhân đứng 8 -12 tiếng/ ngày. Không chỉ vậy, các cơ quản đoàn thể, thậm chí như bệnh viện thời gian làm việc, yêu cầu công việc cũng khác rất nhiều so với trước đây, đòi hỏi đáp ứng tối đa hiệu quả công việc.

Những đòi hỏi ấy tạo ra cho người lao động những áp lực vô hình như áp lực về khuôn khổ nghề nghiệp và áp lực về tiêu chuẩn nghề nghiệp. Bất cứ người lao động nào cũng có ít nhất một rào phải vượt qua và những áp lực vô hình này có thể kiến tạo nên những rối loạn liên quan tới stress và để lại hậu quả không tốt cho tinh thần và cơ thể.

nói chung theo TS.BS Tâm, stress có thể đến từ sức ép trong công việc, học tập, hay sự thất vọng trong sự nghiệp, mâu thuẫn trong gia đình, xã hội…, hoặc sự thiệt hại về kinh tế hoặc mất người thân.

Stress hiện nay có thể coi là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi rới nhiều sắc thái khác nhau. Stress là một phản ứng sinh học không đặc hiện của cơ thể với những tính huống căng thẳng, trong trạng thái đó,  cơ thể buộc phải huy động các khả năng phòng vệ, thích ứng về mặt tâm lý và sinh lý để dối phó với các tình huống đe dọa.

Khi bị stress, phản ứng stress bình thường đã góp phần làm cho cơ thể thích nghi hơn với những tình huống áp lực căng thẳng.

Tuy nhiên, nếu đáp ứng của cá nhân với các yếu tố gây stress không đầy đủ, không thích hợp và cơ thể không tạo ra được một cân bằng mới, thì những chức năng của cơ thể ít nhiều sẽ bị rối loạn, dẫn tới những dấu hiệu bệnh lý về cơ thể, tâm lý, hành vi sẽ xuất hiện và sẽ tạo ra những stress bệnh lý cấp tính hoặc kéo dài.

Stress có thể do một stress duy nhất gây ra hoặc do nhiều sang chấn kết hợp với nhau gây ra. Có những bệnh nhân xuất hiện ngay sau khi bị stress (phản ứng stress cấp) hoặc có những bệnh nhau phải sau một thời gian “ngấm” stress (rối loạn sự thích ứng).

Stress có thể là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh nhưng cũng có thể chỉ là yếu tố thúc đẩy một bệnh sẵn có phát sinh. Tính chất gây bệnh của stress còn phụ thuộc vào sự chuẩn bị của chủ thể bị stress, stress càng bất ngờ càng dễ gây bệnh

Một trong những tác nhân có vai trò quyết định liệu Stress có gây bệnh được hay không đó là sự chống đỡ của nhân cách. Nhân cách không chỉ có vai trò trong tác nhân gây bệnh mà còn ảnh hưởng đến việc hình thành thể bệnh

Theo đó, một nhân cách vững mạnh, có lý tưởng, tự nguyện chịu đựng stress thì dù stress có mạnh cũng khó gây bệnh. Thậm chí nếu bị bệnh mà người đó có nhân cách mạnh thì cũng dễ điều trị khỏi bệnh.

Ngược lại, một nhân cách yếu hoặc những người có tính cách chi ly, cầu toàn thì có thể bị bệnh chỉ sau một stress nhẹ, và rất khó để hồi phục sau khi mắc bệnh.

Nhân cách dễ bị tổn tưởng có thể kể tới việc không ổn định cảm xúc, luôn cảm thấy lo âu, căng thẳng, né tránh. Nhân cách có vai trò khác nhau tuỳ theo thể bệnh. Ngoài ra những nét nhân cách dễ xúc động, khó làm chủ bản thân, trầm trọng hoá các stress, đánh giá thấp bản thân và đánh giá cao những khó khăn đều rất dễ bị tổn tưởng.

Bên cạnh đó, vai trò của môi trường và cơ thể cũng có ý nghĩa hết sức quan trọng trong sự thích ứng của cơ thể với stress. Một cơ thể khoẻ mạnh, một môi trường tích cực là một sự hỗ trợ hiệu quả cho nhân cách trong việc chống đỡ với stress và ngược lại.

Dựa theo phân loại các rối loạn liên quan đến stress theo ICD 10 (WHO) thì các rối loạn bệnh tâm căn có liên quan đến stress và dạng cơ thể được chia từ F40 tới F48: F40: Các rối loạn lo âu ám ảnh sợ; F41: Các rối loạn lo âu khác: RL hoảng sợ, RL lo âu lan toả, RL hỗn hợp lo âu và trầm cảm…; F42: Rối loạn ám ảnh nghi thức; F44: Các rối loạn phân ly; F45: Các rối loạn dạng cơ thể; F48: Các rối loạn tâm căn khác, trong đó F43: Phản ứng với stress trầm trọng và rối loạn sự thích ứng được nhiều người biết tới nhất.

Ngày nay các rối loạn liên quan tới stress ngày càng gia tăng tùy theo các quốc gia và từng thể bệnh khác nhau mà tỷ lệ này cũng khác nhau. Đa phần thường khởi phát ở lứa tuổi trẻ, nữ gặp nhiều hơn nam và ở phần lớn là ở các nước phát triển.

Thống kê năm 2017 của Bộ Y tế cho thấy có khoảng 15% dân số Việt Nam mắc các rối loạn liên quan tới stress. Tuy chưa có báo cáo cụ thể về những hậu quả đến từ những hậu quả của trầm cảm tại Việt Nam, nhưng trên thế giới có những con số đáng kinh ngạc

350 triệu bệnh nhân trên toàn thế giới phải chịu đựng trầm cảm, chi phí điều trị cho rối loạn trầm cảm tăng từ 173,2 tỉ USD lên 210,5 tỉ USD chỉ trong vòng 5 năm và hơn 90% những người quyết tâm tự tử có rối loạn tâm thần đủ tiêu chuẩn chẩn đoán.

Về hậu quả của lo âu, TS.BS Tâm chỉ ra rằng hiện có khoảng 5% dân số trên toàn thế giới phải chịu đựng lo  âu, chi phí để điều trị cho điều này còn cao gấp 3 lần so với các bệnh nội khoa thông thường và theo Wittchen 2002, có tới 66,7% người bệnh không thể làm việc ít nhất 1 ngày trong năm.

Hậu quả của những rối loạn liên quan tới stress kinh ngạc nhưng theo TS.BS Tâm, nhiều người bệnh đến khám ở mức độ quá muộn. Đa phần người bệnh không nhận biết mình bị bệnh gì và tại sao mình lại mắc.

Ngoài ra còn có cả sự kỳ thị và hiểu nhầm về bệnh dẫn tới người bệnh không đi tìm tìm con đường chữa bệnh liên quan tới tâm thần.

Điều này là bởi triệu chứng trùng lặp và khó nhận ra. Có tới 30-50% bệnh nhân không được phát hiện ở y tế cơ sở hoặc đa khoa. Các triệu chứng của cảm xúc ít được quan tâm đến, thậm chí là về cơ thể hay tâm lý suy yếu đến từ sự căng thẳng, stress.

Để xây dựng một nhân cách mạnh mẽ vượt qua stress, TS.BS.Dương Minh Tâm cho rằng cần có một cơ thể khỏe mạnh, cần tìm cho mình một môn thể thao, một cách vận động phù hợp với cơ thể và rèn luyện đều đặn.

Ngoài ra cần có một lối sống và cách tư duy tích cực, đặc biệt khi tiếp nhận một thông tin nên nhìn ở hướng tích cực, không nên nhìn theo khía cạnh tiêu cực.

Đói với những gia đình có người thân có nhân cách yếu, có tính cầu toàn hay lo âu thì luôn nhớ phải có sự tương trợ từ gia đình để họ có môi trường sống thuận tiện và thân thiện.