Vĩnh Long đứng đầu xếp hạng về minh bạch ngân sách

Nguyễn Trang

Ảnh minh họa (Nguồn: Vietnam+)

Vĩnh Long là tỉnh đứng đầu cả nước về xếp hạng công khai ngân sách với số điểm 90,52/100, dựa trên Kết quả khảo sát Xếp hạng công khai ngân sách tỉnh POBI 2018 do Trung tâm Phát triển Hội nhập CDI phối hợp cùng Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) công bố.

Cùng được xếp vào nhóm A, là nhóm công khai đầy đủ với Vĩnh Long có Bà Rịa – Vũng Tàu (85.91 điểm), Đà Nẵng (83.09 điểm), Vĩnh Phúc (82.05 điểm), Quảng Nam (76.68 điểm) và Hậu Giang (76.66 điểm). Hải Phòng là tỉnh có thứ hạng thấp nhất với 5,14/100 điểm.

Nhóm nghiên cứu cũng xếp hạng về công khai ngân sách chia theo vùng. Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long là hai vùng có điểm xếp hạng POBI trung bình cao nhất, lần lượt là 60.9 và 59.16 điểm. Trong khi đó, vùng Bắc Trung Bộ có số điểm trung bình thấp nhất trong 7 vùng địa lý, chỉ đạt 40.33

Chỉ số công khai ngân sách (POBI) là công cụ giúp các tỉnh, thành phố có thể tham chiếu và đo đạc mức độ công khai, minh bạch trong quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) và mức độ thực thi Luật NSNN, giúp tăng niềm tin của người dân và các đối tác phát triển đối với quản lý ngân sách tại địa phương.

Đây cũng là cũng là công cụ giúp cho Việt Nam thực hiện ngày càng tốt hơn nỗ lực cải cách hành chính và tài khóa góp phần thực hiện cam kết với mục tiêu phát triển bền vững SDG 16 về minh bạch, giải trình có sự tham gia của người dân.

Đây là năm thứ 2 chỉ số POBI được công bố.

Mức độ công khai ngân sách được cải thiện

Kết quả khảo sát POBI 2018 cho thấy chỉ số trung bình về công khai ngân sách tỉnh đạt 51 điểm, cao hơn khá nhiều so với chỉ số trung bình đối với POBI 2017 là 30.5 điểm.

Theo ông Vũ Sỹ Cường – Đại diện nhóm nghiên cứu POBI, “điều này cho thấy mức độ công khai ngân sách nhà nước của 63 tỉnh/thành phố năm 2018 đã cải thiện hơn so với năm 2017.”

Năm 2017 không có tỉnh nào được xếp vào nhóm A và có 4 tỉnh có điểm số POBI bằng 0. Nhưng đến năm 2018, có 6 tỉnh được xếp vào nhóm A và không còn tỉnh nào có điểm số POBI bằng 0.

Đánh giá cao những nỗ lực của các địa phương trong việc từng bước hoàn thiện việc thực hiện công khai ngân sách thời gian qua, bà Đinh Thị Mai Anh, Trưởng phỏng Quản lý Ngân sách Nhà nước, Vụ Ngân sách nhà nước, Bộ Tài chính cho biết:

“Rất vui mừng về chỉ số công khai 2018, mặc dù theo các đánh giá của các chuyên gia ở đây đánh giá ở mức khiêm tốn, nhưng tôi đánh giá rất cao điểm số này. Điểm số chung của năm 2018 đạt mức trên 50 và cao hơn 20 điểm so với kết quả năm ngoái”.

“Đây mới chỉ là năm thứ 2 triển khai xếp hạng chỉ số công khai ngân sách trong khi đầy rẫy khó khăn như vậy. Đạt được kết quả như vậy có thể thấy nỗ lực của địa phương trong việc quyết liệt và chủ động công khai ngân sách”.

Nhiều khó khăn trong việc công khai

Năm 2017, kết quả POBI của các tỉnh ở mức thấp, không có địa phương nào ở nhóm A, chỉ có 12 địa phương ở nhóm B và có những 25 địa phương ở nhóm cuối cùng và 7 địa phương không thực hiện kê khai công khai ngân sách.

Nguyên nhân cơ bản khiến các tỉnh lúng túng và khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện khi khảo sát mới bắt đầu, bà Mai Anh chỉ ra, “mấu chốt đó là các tỉnh thực hiện công khai theo cách truyền thống, tức là công khai bản giấy chứ  không công khai trên trang thông tin điện tử theo bắt buộc của luật ngân sách”.

Năm nay, mức độ công khai minh bạch ngân sách được xây dựng dựa trên 4 tiêu chí: tính sẵn có, tính kịp thời, tính đầy đủ và tính thuận tiện của các tài liệu ngân sách

Xếp hạng công khai ngân sách tỉnh POBI 2018 do Trung tâm Phát triển Hội nhập CDI phối hợp cùng Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) công bố

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Minh Tân, Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội, “về tính đầy đủ của tài liệu công khai, báo cáo chỉ ra thấp dưới 50%”.

Đơn cử như vấn đề thu tiền sử dụng đất, thu lệ phí trước bạ, nhà đất, ô tô, xe máy… chúng ta phân cấp cho ngân sách các cấp.

Trong khi đócó những chỉ tiêu như thu dầu thô, xuất nhập khẩu không phải địa phương nào cũng có,và rất nhiều chỉ tiêu khác các địa phương không có.

Nếu khảo sát không thấy hoặc để trống thì cho rằng thiếu, không đầy đủ là không hợp lý. Hoặc như hiện nay, áp dụng theo Luật Đầu tư công, giao vốn rất chậm, nhiều địa phương đến tháng 4, 5, 6 mới được giao vốn, dẫn đến không xác định nhiệm vụ thì không thể có số liệu công khai ngân sách được.

TP HCM là một trong những tỉnh tụt hạng mạnh, năm 2017 xếp hạng thứ 3 nhưng đến năm 2018 ở mức gần áp chót. Đại diện Sở Tài chính TP HCM chia sẻ “ rất sốc khi nhận được kết quả này”.

“Có những điểm số TPHCM bị đánh giá ở mức độ thấp là về thời hạn công khai ngân sách. Thời gian công khai ngân sách TPHCM thực hiện chưa đúng quy định của Bộ Tài chính đưa ra”, vị đại diện này nói.

Về nội dung công khai, tiêu chí công khai, có những chi phí, báo cáo TP HCM không có thì không thể công khai được. Như báo cáo dự toán ngân sách vì không có số bổ sung từ ngân sách cấp trên, không có số thu của thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Đây là những chỉ tiêu một số địa phương sẽ không có.

Đề cập đến công khai ngân sách công dân, khi đưa ra số liệu báo cáo, một số đại diện các tỉnh băn khăn về tính dễ hiểu cũng như sự quan tâm của người dân đến báo cáo ngân sách đưa ra theo quy định.

Vị đại diện Sở Tài chính TPHCM nhận định “rất cần thiết”.

Khi bắt đầu làm ngân sách vị này cho biết, được tiếp cận đánh giá công khai ngân sách. Và tại một cuộc hội thảo ở Cần Thơ lúc đó giáo sư Đặng Hùng Võ (nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường-TG), đặt vấn đề công khai ngân sách công dân.

“Bảng biểu rất rất chi tiết,nhưng ngay  với cá nhân tôi làm ngân sách mà đọc bảng biểu đó cũng  không thể nào hiểu hết được các chỉ tiêu trong đó.Một người công dân bình thường  xem bảng biểu công khai ngân sách đó liệu có hiểu”. Đại diện Sở Tài chính TPHCM chia sẻ

“Lúc đó tôi có đề xuất nên đưa ra một hướng dẫn cụ thể là công khai ngân sách cho công dân phải thêm cái gì, chỉ tiêu nào là cần thiết nhưng đến nay vẫn chưa có hướng dẫn hay quy định cụ thể nào”.

Dùng công nghệ  giám sát minh bạch ngân sách

Bộ Tài chính đang xây dựng một ứng dụng công khai ngân sách cho phép kết nối thông tin từ cổng thông tin điện tử của các bộ, các địa phương, với nguyên tắc thực hiện giám sát cao nhất đối với việc thực hiện công khai.

“Bộ Tài chính mong muốn kết nối các dữ liệu công khai từ các địa phương và các bộ về kho dữ liệu chung. Tất cả người dân, tổ chức hoặc cá nhân nào muốn lấy thông tin của tỉnh hay bộ nào thì có thể lên trang web của Bộ Tài chính, đây là mục tiêu của Bộ”, bà Mai Anh cho biết.

Bà Mai Anh cũng kiến nghị các địa phương cần quyết liệt triển khai việc công khai ngân sách trên cổng thông tin điện tử, đồng thời giúp Bộ Tài chính chuẩn hóa trang thông tin điện tử theo hình thức thể hiện cũng như là biểu mẫu thông tin để tạo ra kênh giám sát tốt nhất.

Với kỳ vọng có thể giám sát ngay qua kênh thông tin khi đơn vị nào đến ngày giờ chưa công khai thì sẽ báo ngay để có nhắc tự động.