Tết Nguyên đán tiết lộ gì về lịch thế giới
Ảnh internet

Tết Nguyên đán đã bắt đầu vào hôm Thứ Ba, là một trong những ngày lễ quan trọng nhất ở Việt Nam, Hàn Quốc, Trung Quốc và các nước châu Á khác. Thông thường, Tết Nguyên đán bắt đầu vào mặt trăng non thứ hai sau ngày đông chí.

Theo lịch Gregorian, Tây lịch được sử dụng ở hầu hết các quốc gia, bao gồm cả Mỹ. Nhưng Tết Nguyên đán lại thay đổi hàng năm, cũng như các ngày lễ như Rosh Hashana (năm mới của người Do Thái), Diwali (một lễ hội quan trọng trong văn hóa Ấn Độ giáo) và Lễ hội Ramadan.

Có thể dễ dàng thấy lịch như một chứng minh khoa học hoặc phản ánh các quy luật của vũ trụ. Trên thực tế, những ngày lễ này nhắc nhở chúng ta, có nhiều cách để theo dõi thời gian cũng như có nhiều nền văn hóa và ngôn ngữ.

Mỗi loại lịch đều tiết lộ một cái gì đó về cách những người tạo ra nó liên quan đến thế giới xung quanh trong khi vẫn giữ được ký ức và bản sắc văn hóa phong phú. Hầu hết cách định thời gian truyền thống đều qua việc theo dõi sự chuyển động của mặt trời, mặt trăng và các ngôi sao.

Những cách khác có thể xem xét các sự kiện theo mùa, như đàn sâu biển sinh sôi vào mùa thu, được sử dụng để định hướng mỗi năm ở Quần đảo Trobriand ngoài khơi New Guinea, hoặc việc cây bất tử nở ra hàng trăm bông hoa như những ngọn lửa đỏ thắm nho nhỏ, đánh dấu sự khởi đầu của mùa khô ở Trinidad.

Với bất kỳ loại lịch nào, câu hỏi cơ bản là hàng ngàn, thậm chí hàng triệu chu kỳ trên thế giới cũng đều phải tuân theo, Kevin Birth, giáo sư nhân chủng học tại Đại học Queens cho biết.

Lịch “chung quy lại vẫn luôn đi đến sự lựa chọn mang tính văn hóa này”, ông nói, do đó, sử dụng một hệ thống trên một hệ thống khác cuối cùng là một khế ước xã hội, bất kể lịch chính xác có tính khoa học hay phức tạp như thế nào.

Năm dương lịch – thời gian Trái đất quay quanh mặt trời – kéo dài khoảng 365 ngày, trong khi một năm âm lịch, hoặc 12 chu kỳ đầy đủ của Mặt trăng, là khoảng 354 ngày. Vì sự khác biệt này, lịch âm – như lịch Hồi giáo, hay Hijri – không phải được sắp xếp theo mùa. Tháng ăn chay Ramadan của người Hồi giáo có thể rơi vào mùa hè trong một năm và có thể vào mùa đông của năm sau đó.

Để sửa lỗi chênh lệch về mùa, người châu Á, Hindu, Do Thái và nhiều lịch âm khác. Trong các lịch này, một tháng vẫn được xác định bởi mặt trăng, nhưng thêm một tháng phụ nữa được thêm vào định kỳ để gần với lịch dương.

Lịch dương rất hữu ích cho các xã hội làm nông nghiệp, đánh cá và tìm kiếm thức ăn cần lên kế hoạch trước cho những thời điểm đặc biệt trong năm. Nhưng lịch dương, như Gregorian, không cho bạn biết gì về các giai đoạn của Mặt trăng.

Lịch Hijri truyền thống đòi hỏi phải quan sát mặt trăng lưỡi liềm để bắt đầu một tháng mới, và do đó khuyến khích sự chú ý đến vũ trụ.

Lịch Gregorian có thể được theo dõi trên bầu trời, đó có thể là lý do tại sao nhiều người phương Tây ít nhận thức về mặt trăng và các hiện tượng tự nhiên khác, Sacha Stern, giáo sư nghiên cứu tiếng Do Thái và Do Thái tại Đại học College London cho biết.

Các sự kiện lớn trên lịch hình thành bản sắc văn hóa. Khi người Do Thái trên khắp thế giới tổ chức Sukkot, một lễ hội thu hoạch, họ đang quan sát thời điểm thu hoạch ở Israel và giữ kết nối với cộng đồng người di cư, Tiến sĩ Sinh nói.

Các ngày lễ cũng cấu tạo câu chuyện về lịch sử và cá nhân. Một số ngày lễ lâu đời ở trung tâm nước Mỹ về các di sản chiến tranh, phù hợp “khi bạn nghĩ rằng Mỹ có ngân sách quân sự lớn nhất thế giới”, tiến sĩ Birth cho biết.

Ngày lễ của người người châu Á như Hàn Quốc, Việt Nam, Trung Quốc,…thường nhấn mạnh đến đoàn viên gia đình và nhớ về tổ tiên, ông Yuan nói, điều này phù hợp với tầm quan trọng của lòng hiếu thảo.

Nhiều lịch cổ còn được dùng để bói toán khi nào xây nhà, kết hôn, tổ chức đám tang và các sự kiện khác trong cuộc sống. Các lịch tương tự đem đến cấu tạo và sự thoải mái cho mọi người ngày nay.

Britt Hart, một nhà chiêm tinh học ở Philadelphia cho biết, cô nghĩ mọi người có thể bị cuốn hút vào lịch dựa trên tử vi vì họ đang tìm kiếm một cảm giác lớn hơn về thời gian và trật tự trong vũ trụ.

Trong bối cảnh lịch sử, luôn được kết nối với lịch thay thế cũng có thể là một hình thức chống lại chính thống, hoặc duy trì một bản sắc bên ngoài sự chính thống. Khi lịch được đặt vào một xã hội, nó thường phải liên quan đến chính trị và quyền lực. Khả năng “cho biết một năm sẽ bắt đầu hoặc quyết định một lễ hội tôn giáo nên được tổ chức vào một thời điểm cụ thể nào, có thể khá hữu ích cho một chính trị gia”, Tiến sĩ Stern cho biết.

Lịch Gregorian chỉ được sử dụng như một tiêu chuẩn toàn cầu trong khoảng một thế kỷ, và phản ánh rất nhiều về thương mại và chủ nghĩa thực dân Châu Âu, Tiến sĩ Birth nói. Hiện tại, lịch Gregorian đã được tích hợp vào kiến trúc máy tính, nhưng điều đó không có nghĩa là một ngày nào đó, một loại lịch khác không thể trở thành ưu thế.

Lịch Hijri tương đương năm 2014 Dương lịch treo trong văn phòng của Tiến sĩ Birth. Trên đó, Giáng sinh rơi vào 3 Rabi al-Awwal, ngày thứ ba của tháng thứ ba.

Ông ấy thích nhắc nhở rằng, những ngày lễ mà bạn nghĩ là tĩnh thực ra lại là chuyển động, và những gì bạn nghĩ rằng chuyển động thực sự là là tĩnh. Điều đó cho thấy “lịch mang tính văn hóa hơn là tự nhiên như thế nào”, ông ấy cho biết.

Nguyễn Trang (New York Times)