Nón lá triệu đô – giá trị của một doanh nhân

Trung Nguyên

Ngô Văn Nhật đứng trên còn đường Lương Xá, xã Yên Bắc, huyện Duy Tiên, Hà Nam nhiệt tình giới thiệu những nét đẹp quê hương

Nón lá triệu USD hay giầy vải nghìn tỷ, những đại gia Việt ngày càng cho thế giới thấy rằng đất nước này mạnh mẽ thế nào.

Tôi gặp anh trong một căn nhà cấp bốn tuềnh toàng vào một trưa hè nắng gắt tại đất Hà Nam.

Tiến lại từ phía đằng sau, khuôn mặt đen sạm, bóng mồ hôi ẩn dưới chiếc nón lá cũ, anh đi đôi dép tổ ong lấm lem, chiếc quần xắn cao tận gối, mặc trên người chiếc áo phông sờn cũ, khoác ngoài chiếc sơ mi kẻ ngả màu. Dáng thấp đậm, da đen nhẻm đúng chất của một nông dân chân lấm tay bùn.

Nhưng nụ cười thật sự chất phát khi anh mời khách món quê giản dị, chùm vải đầu mùa “mới hái ngoài vườn”,

Bóc từng quả vải và ngắm nhìn xung quanh, thực sự thì căn nhà này đúng là tuyềnh toàng một chiếc tử làm kệ tivi đã cũ, không bàn không ghế, khách nào thì khách cũng tọa luôn xuống nền nhà lát kín những tấm gỗ dày hàng chục xentimet. Sau này mới biết bộ “salon” giá bạc tỷ nếu quy đổi những tấm gỗ anh mời khách ngồi thành tiền.

Tôi đếm được khoảng bảy tấm phản lớn, rộng cả mét, dài gấp mấy lần,  theo chủ nhân, mỗi tấm lim này ngót cả trăm triệu đồng.

Nhìn từ ngoài vào, ấn tượng đầu tiên hiện lên là căn nhà một tầng được lợp mái ngói đã cũ, bức tường cũng bong tróc nhiều mảng vữa, hằn nhiều những vết nứt chạy dài dọc theo căn nhà. Khung cửa sổ cũ mèm, thấp ngang một đứa trẻ 10 tuổi, khiến một người trưởng thành muốn ngó nhìn vào trong phải hơi cúi mình.

Kể thêm sự tuyềnh toàng, không chỉ căn nhà cấp bốn này, mà ngay cả gian nhà phía sau dùng làm bếp còn có một tẩm phản to gấp đôi cả 7 chiếc phản tôi đang ngồi gộp lại. Tôi không dám hổi sợ anh nghĩ mình tọc mạch quá.  Cứ so với giá tấm phản khách ngồi mà đoán số tiền khoảng bao nhiêu.

Vẻ tuyềnh toàng của chủ nhân còn được nhấn thêm nét vẽ của mảnh vườn với hàng hecta cây vải, ao cá hay vườn ươm gỗ Hông. Một loại cây có giá trị cao về kinh tế, giá trị cao về chống biến đổi khí hậu từng được quốc tế công nhận nhưng dường như bị lãng quên ở Việt Nam. Câu chuyện anh  ấp ủ khôi phục lại dự án phát triển cây Hông sẽ hầu bạn đọc vào dịp khác.

Anh Nhật, 50 tuổi, khoanh chân vòng tròn ngồi tiếp chúng tôi với chiếc quần dài đã được thay, nói đây anh đừng giận nhưng vẫn nhầu nhĩ lắm. Bởi cách ăn vận như thế nên vẫn chưa giải tỏa được hình dung của tôi về một đại gia được giới thiệu trước đó kiểu như người thơm phức tỏa ra mùi giàu sang hay anh nông dân mà tôi đang chứng kiến.

Nhưng dù là hình mẫu nào tùy người đánh giá, anh vẫn là chủ một doanh nghiệp kinh doanh gỗ, có những tháng xuất đi tới 40 container gỗ. Đấy là chưa kể vài hecta đất trồng cây, ao cá ngay trên quê hương của Nam Cao – Vũ Đại và nhiều danh nhân tướng lĩnh xưa có, nay có, thuộc sở hữu của anh.

Thủa khởi nghiệp, cụm từ sành điệu thời nay, anh từng là người đầu tiên được Đài truyền hình Hà Nam xướng lên như một tấm gương thành công trong kinh doanh từ những năm đất nước mới đổi mới.

Thành công dù thế nào đi nữa anh, tôi hay nhiều người khác cũng không quên được lúc gian nan, nhất là những khúc quanh đó nhấn chìm số phận con người nếu không có í chí để vượt qua.

Gia đình cả thảy có sáu nam nữ, chưa ai vào đại học, có anh là kẻ khát khao làm giàu.

Tuổi thanh niên khoảng năm 80 của thế kỷ trước, anh trôi vào tận Tây Nguyên xa xôi. Gặp thời gặp vận, anh nhận được chân hành chính ở văn phòng tỉnh Đắk Lắc.

Với nhiều người coi đó là điểm dừng chân may mắn, tu chí, phấn đấu vươn lên trong ngạch công chức. Nhưng công việc đơn giản của sự vụ hành chính không phải là điều Nhật mơ ước.

Quyết định đúng sai của một đời người khó nói. Chắc chắn khi bỏ lại sau lưng bóng dáng văn phòng, lộn ngược ra Bắc lên tít Quảng Ninh hành nghề than mà nói trắng ra là “thổ phỉ”, chả cứ người thân mà ai nghe cũng không ủng hộ.

Dính đến “thổ phỉ” là dính đến từ “bạc”. Lại cũng không phải là bản chất của anh. Cuối cùng không đâu bằng quê hương, nơi mình sinh ra. Hà Nam ngày đấy cũng nghèo như mọi vùng quê lúa khác, nhưng với Nhật lại đầy ắp cơ hội làm giàu, nhất là đúng vào thời điểm đất nước đổi mới, khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân.

Bằng mồ hôi công sức, bằng sự nhạy bén kinh doanh, Nhật gây dựng đàn gia cầm lên đến cả ngàn con. Đây chính là lý do anh được cơ quan truyền thông tỉnh nhà giới thiệu như một tấm gương sáng về làm kinh tế.

Díp ấy, đầu thập niên 2000, giá ngan lên cao, Nhật huy động tới cả tỷ đồng để phát triển đàn gia cầm 3000 con, nuôi thêm lợn, cá rô phi hàng chục tấn ôm mộng làm giàu.

Chiếc máy chạm khắc gỗ sử dụng công nghệ thông tin của Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Đức Nhật tự thiết kế, chế tạo

Nhưng thành công thì không tới chỉ bằng nỗ lực. Đúng tưởng rằng chỉ cần ngồi xoa chân uống nước chè rồi thu tiền,  năm 2004, dịch cúm gia cầm bùng phát, đàn ngan 3000 con của anh không chết thì cũng bị tiêu hủy.

Hệ thống lò ấp cũng phải bán để gán nợ. Lúc đây không ai giúp tôi cả. Chính quyên không, doanh nghiệp không. Vốn loanh quanh ở “đất ông Cò”, Nhật không có thị trường, chấp nhận hàng ngàn con giống phải đổ cho cá ăn.

Tới năm 2007, số tiền gia đình nợ lên tới hơn 1 tỷ đồng, hàng tháng phải trả vay cả trăm triệu đồng. Nhật bảo khí đó nếu đầu tư bất động sản cũng phải được cả trăm mét vuông đất ở Thủ đô.

Nhưng sợ nhất lúc đó, anh tâm sự, chỉ sợ các con thất học. Cô lớn nay đang du học tại Nhật Bản khi đó mới chỉ học lớp 8, lớp 9 mà vừa phải là chị, là mẹ chăm sóc, nuôi dậy các em thay bố mẹ phải đi làm trả nợ

“Ở đời không gì kinh bằng vỡ nợ, anh em khinh trước, hàng xóm khinh sau, ngân hàng đóng cửa”, anh Nhật nhớ lại tời kỳ tối tăm. “Người đòi nợ tới nhà đông như đám ma”.

Hết đám này ra, rồi tốp khác vào, không có thời gian đầu óc đâu để suy nghĩ làm ăn.

Trong cơn quẫn bách, Nhật lại có “sáng kiến”, tập hợp các chủ nợ lại cùng một lúc để… họp. Anh kể, lúc đó phải họp, họp tất cả lại để chia sẻ rằng “phải cho chúng tôi sống” mới có thể kiếm tiền mà trả nợ được.

Ban đầu không nhiều chủ nợ đồng tình, thậm chí là bức xúc, nhưng sau đó tôi nói họ hiểu. “Giờ tôi xuống vực rồi, để tôi vươn lên. Con người phải có lòng tự trọng, tôi sẽ trả nợ đầy đủ cho mọi người”.

Ngồi với anh sau hơn chục năm từ cái đận ấy, mới ngẫm có lẽ ranh giới mỏng manh giữa anh nông dân và gã đại gia không phải là việc họ làm chủ hay làm thuê, mà nằm ở giá trị thành công sau cuối mà họ đạt được sau vấp ngã cuộc đời.

Hiểu được rằng mình khó, và phải làm chủ những gì mình có thì mới có thể vươn lên mà trả nợ, anh Nhật quyết tậm xây dựng lại từ đầu.

“Suốt thời gian đó, anh không bao giờ động vào rượu một chút nào, chỉ càng yêu thương gia đình hơn”, anh Nhật nói.

Bấy giờ làm gì cũng khó, đến suy nghĩ đầu tư cũng bị giới hạn lại nhiều phần. Ngày đó thị trường làm túi nylon đang phát triển mạnh anh tìm về tận Sa Đéc, Đồng Tháp để tìm mua máy làm nhựa.

Giá thành bấy giờ khoảng 400 triệu đồng, nhưng anh không đầu tư. Nghĩ lại thì nếu đầu tư có lẽ bây giờ một vài bảng đánh giá xếp hàng người giàu chắc sẽ có tên anh, anh Nhật tếu táo kể lại.

Khó khăn là vậy nhưng anh vẫn quyết tâm một khi đã bước vào thị trường thì phải đứng đầu. Anh không đọc nhiều sách vở, nhưng anh có kinh nghiệm thực tiễn, điều đó khiến anh nhìn ra được trúng tâm lý của khách hàng và thị trường.

Tuy nhiên, mình nhìn ra cơ hội đấy, biết được là nó sẽ thành công đấy nhưng vẫn đang là con nợ, không vay được tiền ai, ai cũng nghĩ rằng càng cho mình vay sẽ càng mất nên không ai dang tay ra giúp, anh Nhật chua xót nói.

Bầm dập ba năm anh mới trả nợ, cả gốc lẫn lại. Anh nói để có thể trả nợ, anh phải chuyển từ kinh doanh nông nghiệp sang xây dựng.

Những năm 2008 – 2009, anh trúng thầu xây dựng một tuyến đường. Kinh nghiệm của anh về xây dựng gần như là rất ít, nhưng vẫn dám làm.

Cái gan này giúp anh gỡ lại 1 tỷ đồng chỉ sau ba năm. Không chỉ trả hết nợ, anh còn bắt tay vào kinh doanh nhiều lĩnh vực khác, gây dựng lại cơ đồ cho riêng mình.

Giờ anh có tới vài xưởng sản xuất gỗ, nhận thầu nhiều công trình, có hàng nghìn mét vuông đất tại mặt đường tại Hà Nam, và hơn 500 mét vuông đất tại quận Nam Từ Liêm, Hà Nội.

Điều trái ngược nhất là anh có rất nhiều tiền rồi, nhưng lại được rất nhiều người khác ngỏ ý cho vay, và vay bao nhiêu cũng được.

Nói rồi anh dẫn chúng tôi ra xưởng gỗ, cách nhà anh đang ở khoảng 10 phút lái xe. Khu xưởng gỗ có lẽ cũng không có nhiều sự khác biệt so với nhiều nhà làm gỗ khác, nhưng điều gây ấn tượng với chúng tôi nhiều nhất là cái cách anh giới thiệu về nó.

Khoảng 12h trưa hè, những ngày nóng nhất năm nay, nhiệt độ trong xe ô tô đỗ ngoài trời mà chúng tôi đo được lên tới 60 độ, chúng tôi ai cũng mải tìm chỗ đứng bóng mát trước khi nghe anh kể về xưởng gỗ của mình.

Ấy vậy mà dưới bóng mát ấy, chúng tôi nhìn ra một vị “nông dân” đứng thuyết trình về kho xưởng của mình ngay dưới mặt trời, không mũ không nón chia sẻ rất nhiệt tình. Dường như ánh nắng và cái nóng hầm hập hắt lên từ con đường làng của thôn Lương Xá, xã Bắc Yên, Hà Nam này chẳng là gì với làn da sạm màu nắng gió của anh.

Anh có tới 4 xưởng gỗ, từ sơ chế gỗ tấm xuất đi cho doanh nghiệp chế tác, tới xưởng thủ công mỹ nghệ, điêu khắc, hay đồ gỗ cao cấp, anh đều có cả.

Lướt qua vài nơi anh dẫn tới, chúng tôi quay trở về căn nhà “tuyềnh toàng” để thưởng thức bữa trưa.

Khi này anh mới thong thả nói về châm ngôn của đời mình: Nếu con đường tự mình chọn, thì không nghề gì là không giàu được”.

Anh không học được nhiều, chỉ mong các con phải học hành hơn người. Ngày đó các con anh ăn cơm chan nước mắt và mô hôi, nhiều khi chúng hằn học nhưng kinh qua những khó khăn, chúng đạt được thành công cho riêng mình rồi mới thấy biết ơn bố mẹ nhiều đến thế nào.

“Một lúc nào đó, con người có thể đưa ra quyết định sai lầm và nó sẽ đánh sập những con đường đã xây”, nên anh luôn mong muốn xây cho con những bậc cầu thang, để chúng tự bước đi trên con đường của mình.

Hai người con lớn của anh hiện đang du học tại Nhật Bản, cả hai đều có được những thành tích tốt nhất trong học tập, tự mình xin học bổng, và tìm việc ngay tại đất khách quê người.

Anh cũng hướng người con trai bé của mình sau này gia nhập “hạm đội tàu ngầm của Việt Nam”. Anh muốn con theo học tại nước ngoài rồi trở về phục vụ cho quê hương.

Chúng tôi không có bình luận gì về những quyết định trong cuộc đời anh, ngẩng đầu lên nhìn bức tranh những lời dạy của Khổng Tử treo trong căn nhà tuyền toàng này mà anh tự hào rằng anh luôn học và dậy các con phải học theo những lời răn ấy. Bất giác ai đó nói nhỏ, giá trị bức tranh đó có nên so sánh với giá trị những tấm gỗ tiền tỷ vứt lăn lóc khắp nơi.

Bởi nếu không có nó, chúng ta sẽ mãi không bao giờ thành người có ích được.

Một ấn tượng sau cùng là cậu con trai của một vị đại gia tính sơ cũng cả triệu USD nhưng lại đang dựng ô, kê bàn, bán vải trên con đường nắng chang chang trước cửa nhà. Mồ hôi nhễ nhại, quần áo cũng tuyền toàng như bố nó.

Có lẽ đó chính là những “bậc thang” anh muốn con anh bước đi khi tâm sự với chúng tôi!