Lan toả nét văn hóa nơi cửa Phật

Minh Sơn – Tuấn Hải

Người dân quan niệm đi lễ đầu năm sẽ mang lại may mắn, tài lộc

Hằng năm cứ mỗi độ Tết đến, Xuân về. Việc đi lễ đầu năm là một nét đẹp trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt từ bao đời nay. .

Trong dân gian vẫn cứ râm ran câu chuyện, tháng Giêng là tháng ăn chơi – tháng có hàng triệu lượt người trong Nam ngoài Bắc đều vãng cảnh chùa lễ Phật. Dân gian gọi đó là những cuộc hành hương, thưởng ngoạn “cảnh đẹp đất – trời” khi mùa Xuân gõ cửa.

Và đó cũng là văn hóa tâm linh của người Việt, đến cửa Phật, lễ chùa làm cho lòng người trở nên thư thái, tâm an tịnh. Thực tế này tồn tại bao đời nay, trở thành một tập quán, một bản sắc văn hóa của hàng triệu người.

Rằm tháng Giêng, hàng chục ngàn người đổ về chùa Bà – Bình Dương.  Trường học trên địa bàn Thủ Dầu Một đã phải cho học sinh nghỉ học, vì tắc đường, đề phòng tai nạn giao thông.

Các miếu, chùa trên địa bàn Bà Rịa-Vũng Tàu người dân cùng du khách nườm nượp đổ về dâng hương, cầu bình an, may mắn. Một trong những điểm tâm linh đông khách nhất tại TP. Vũng Tàu là miếu Hòn Bà; dọc đường Thùy Vân chật cứng ô tô, xe máy, khách tản bộ.

Người Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh đổ về chùa Bà ở Châu Đốc, chùa Bà Núi Sam, Tây Ninh, Bà chúa Kho (Bắc Ninh)… Có thể kể ra hàng vạn điểm hành hương nổi tiếng khắp ba miền.

Thế nhưng, hiện văn hóa nơi cửa Phật, lễ chùa. Đường đến cửa Phật, lễ chùa thật lắm nẻo. Đây đó văn hóa cửa chùa, lễ Phật đang bị bóp méo, biến tướng, trở nên phản cảm, mang màu sắc vụ lợi, mê tín dị đoan, trái với ý Phật và quy định của pháp luật.

Những cảnh xả rác bừa bãi, ăn nói khiếm nhã, hút thuốc lá, ăn mặc phản cảm, hành động thô bạo…ở chốn tôn nghiêm vẫn diễn ra bởi một bộ phận người dân thiếu ý thức. Sự biến tướng khi đi lễ chùa làm trái giáo lý nhà Phật cũng như xóa nhòa bản chất văn hóa tâm linh đã phần nào làm giảm giá trị văn hóa đích thực của việc đi lễ chùa.

Gần đây, trên các phương tiện truyền thông và mạng xã hội trích lời một lãnh đạo địa phương ở TP. Nam Định cho rằng, lễ khai ấn đền Trần Kỷ Hợi, đêm 18 rạng sáng 19.2.2019 “trật tự và ngăn nắp hơn”.

Nhìn bề nổi, đúng là có chuyện này, nhưng vẫn nguyên vẹn hình ảnh hàng vạn người từ mọi vùng miền dồn đến, vạ vật, thức thâu đêm suốt sáng để được xin ấn, làm méo mó một quan niệm vốn rất đẹp “Tích phúc vô cương”.

Xin ấn ngày nay là để được các vua Trần ban tước, thăng quan, tiến chức, tiến tài tiến lộc(!). Hàng trăm người – nếu không muốn nói nhiều hơn giữa đêm trắng vật vờ, tả tơi, mỏi mệt, khát khao một đức tin là được sờ vào lá ấn sớm nhất, được rải tiền vào kiệu và cướp lộc trên kiệu ấn… Họ đã ngồi chầu chực giữ chỗ trước các hàng song sắt, từ 3-4 giờ sáng, trước thời điểm phát ấn, rước kiệu ấn…

Mặc khác, câu chuyện về biển người không thể đếm hết chen chúc xô lấn, tràn ra cả hè phố khu vực chùa Phúc Khánh, thủ đô Hà Nội để đưa lễ vật, tiền bạc, tờ sớ “dâng sao giải hạn” cho mình và con cháu tai qua nạn khỏi, mọi sự an lành.

Dù cho không có trong Phật pháp, trên đất nước ta, ở hàng trăm ngôi chùa lớn nhỏ, nhiều vị sư trụ trì vẫn tổ chức “dâng sao giải hạn”. Và người ta chen lấn để cầu xin an lành nơi cửa Phật. Số tiền thu được ở nhiều chùa thật khủng, liệu ai dám chắc không có yếu tố trục lợi trong các hoạt động này nơi cửa Phật, thời điểm này?

Theo bà Trịnh Thị Thủy – Thứ trưởng Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch, biến tướng trong hoạt động cúng, dâng sao giải hạn đang trở nên ngày càng trầm trọng. Mong ước chính đáng của người dân đang bị lợi dụng và biến thành nhiều hoạt động, loại hình dịch vụ để trục lợi.

Bà Thuỷ nhấn mạnh: “Tôi cho rằng trong hoạt động cúng dâng sao giải hạn cũng vậy, nếu như Giáo hội Phật giáo Việt Nam tiếp tục lên tiếng cảnh tỉnh, thậm chí nghiêm cấm việc dâng sao ở các chùa dịp đầu năm thì sẽ giúp cho người dân hiểu, tự nhận thức và có định hướng đúng đắn trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của mình”.

Thế nên, việc “dâng sao giải hạn” đã là sự biến tướng lớn, không có trong đạo Phật. Trong tinh thần Phật dạy, tất cả chúng sinh phải tự thay đổi ý thức, hành vi của mình để chuyển nghiệp chứ không “dâng sao giải hạn”.

Kể cả cầu an, điều chính yếu vẫn là ở mình, không lệ thuộc vào Đức Phật. Do vậy, như ý kiến của Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đã đến lúc nhà chùa cần truyền đạt cho người dân hiểu rõ về giáo lí nhà Phật, biết cách tu để giúp đời, giúp người, hướng người dân làm việc thiện – dần bỏ đi các ý niệm sai lệch về cúng bái, lệ thuộc “dâng sao giải hạn”, hoặc cúng lễ nhiều tiền của để giải nạn, tập trung làm việc thiện, tích phước.

Khi phước tăng thì nghiệp xấu giảm, từ đó mà bình an. Cần xua tan quan niệm đến chùa là để cầu xin, mà là cần học hỏi để sửa mình, rèn luyện, tìm được cho mình ý tưởng sống tốt đẹp.

Phật có trong mỗi chúng ta, ở những hành vi được sửa đổi từng ngày để chính mình tiến bộ, tốt đẹp hơn chính mình của ngày hôm qua và giúp cộng đồng chung quanh cũng tốt đẹp lên.

Cơ quan quản lý nhà nước, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã và sẽ có các giải pháp khắc phục sự biến tướng, sai lạc khi đi lễ chùa. Tâm linh lớn nhất vẫn là tự mình; văn hóa lớn nhất cũng là tự mình.

Nhận thức và sự tự giác – trên tầm cao văn hóa của người dân, của cộng đồng, của tăng ni phật tử về văn hóa tâm linh là yếu tố quyết định sự lành mạnh văn hóa nơi cửa Phật, khi đi lễ chùa.

Hiểu và trân trọng các giá trị văn hóa của việc đi chùa lễ Phật sẽ góp phần nâng cao văn hóa và giá trị của các lễ hội gắn với chùa. Nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta bội thực với đủ các lễ hội hay với những điều phản cảm, đi kèm đã gây ấn tượng xấu trong xã hội suốt một thời gian dài.

Mục đích của việc đi chùa là trải nghiệm đời sống văn hóa và tâm linh để thăng hoa nhận thức, sám hối những việc làm sai, tu tâm đức và thông qua đó cải thiện đời sống xã hội. Bản thân mỗi người cần gìn giữ và thanh lọc để đi lễ chùa trở thành một nét văn hóa đẹp trong đời sống tâm linh.