Dịch tả lợn châu Phi và chiến tranh thương mại tàn phá nguồn cung thịt lợn của Trung Quốc

Quỳnh Chi

Một trang trại lợn ở phía bắc tỉnh Hà Bắc của Trung Quốc: Giá thịt lợn toàn cầu đã tăng tới 40% khi Trung Quốc nỗ lực dập tắt cơn sốt dịch tả lợn châu Phi. Ảnh: AP

Cơn bão dịch tả lợn châu Phi và căng thẳng thương mại leo thang đang siết chặt nguồn cung thịt lợn ở Trung Quốc và làm dấy lên mối lo ngại rằng tình trạng thiếu hụt sẽ dẫn đến sự tăng giá đau đớn cho người tiêu dùng ở thị trường thịt lợn lớn nhất thế giới.

Các thương nhân Trung Quốc đã hủy đơn đặt hàng cho 3.247 tấn thịt lợn Mỹ hồi đầu tháng này, dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ công bố tuần trước cho thấy, cùng tuần đó, Tổng thống Donald Trump đã bắt đầu cuộc chiến thương mại với thuế quan mới đối với hàng hóa Trung Quốc, theo Nikkei

Nông nghiệp đã là một vấn đề quan trọng trong các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước. Mỹ thúc giục Trung Quốc tăng cường mua các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ, trong khi Bắc Kinh đã tăng thuế đối với thịt lợn Mỹ lên 62% sau hai vòng trả đũa kể từ năm ngoái.

Vụ hủy bỏ gần đây của những người mua thịt lợn Trung Quốc là lớn nhất trong vòng hơn một năm qua – đánh dấu sự đảo ngược của một cử chỉ thiện chí vào tháng 3 khi Trung Quốc đặt hàng lớn nhất cho thịt lợn Mỹ trong vòng  hai năm gần đây.

Ngay cả khi cọ sát thương mại siết chặt nguồn cung, Trung Quốc còn phải vật lộn với cơn sốt dịch tả lợn tồi tệ nhất trong 50 năm qua. Virus gây bệnh không gây hại cho người nhưng gây tử vong cho lợn đã được báo cáo ở tất cả các tỉnh của Trung Quốc sau khi dịch bệnh bùng phát hồi tháng 8 năm ngoái.

Khoảng 1 triệu con lợn đã bị loại bỏ trong nỗ lực ngăn chặn căn bệnh này. Không có vắc-xin và các nhà phân tích nói rằng một phương pháp chữa bệnh có thể mất nhiều năm hoặc thậm chí nhiều thập kỷ để phát triển.

Số lượng cả lợn thịt và lợn sinh sản – chỉ số chính của sản lượng thịt lợn trong tương lai – đã giảm hơn 20% trong tháng 4, theo dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Trung Quốc.

Sự thiếu hụt đã đẩy giá lợn tháng 4 tăng 22,8% so với cùng kỳ năm ngoái và các nhà phân tích dự đoán giá có thể tăng 80% vào cuối năm 2019.

Đây là một câu hỏi hóc búa cho chính phủ, vì thịt lợn là một trong những thành phần quan trọng nhất trong ẩm thực Trung Quốc và có tác động lớn đến các biện pháp giảm tỷ lệ lạm phát.

Giá thịt lợn tăng vọt tiềm năng đã khiến Wang Dan, một nhà phân tích có trụ sở tại Bắc Kinh, nâng mức ước tính của cô về lạm phát giá tiêu dùng Trung Quốc trong năm nay lên gần 3% từ 2,5%. “Với những diễn biến này, có nhiều khả năng lạm phát giá thịt lợn có thể vượt quá 80% vào quý ba năm nay”, Wang nói.

Cô nói thêm rằng lợn chết do dịch tả châu Phi gây ra sự sụt giảm nghiêm trọng trong đàn lợn của Trung Quốc vào đầu năm 2019, và nhiều trang trại nhỏ đã đóng cửa. Áp lực lạm phát có thể tiếp tục vào năm 2020 và xa hơn nữa, vì nông dân sẽ không muốn mở rộng sản xuất trừ khi có sẵn vắc-xin, Wang nói.

Nhưng ngay cả khi chính phủ xuất toàn bộ thịt dự trữ được mua thêm từ nước ngoài, những bước đi đó vẫn sẽ thua xa nhu cầu lớn về thịt lợn của đất nước, Wang nói.

Trung Quốc ước tính có 32.000 tấn thịt lợn tươi và đông lạnh dự trữ, ít hơn 1% tổng lượng tiêu thụ hàng năm. Đức, Tây Ban Nha, Canada, Brazil và Mỹ là năm nhà xuất khẩu thịt lợn hàng đầu sang Trung Quốc năm 2018, nhưng nhập khẩu chỉ chiếm khoảng 2,4% lượng tiêu thụ của Trung Quốc.

Barney Wu, một nhà phân tích tại Guotai Junan Securities ở Thâm Quyến, cho biết sự thiếu hụt thịt lợn có thể lên tới 10 triệu tấn do dịch bệnh dự kiến ​​sẽ lên đến đỉnh điểm vào nửa cuối năm nay. Tương đương với khoảng 20% ​​tổng mức tiêu thụ của Trung Quốc.

Các nhà phân tích cho rằng tình trạng thiếu thịt lợn của Trung Quốc có thể lên tới 10 triệu tấn do dịch bệnh đạt đến cao điểm trong nửa cuối năm nay. Ảnh: AP

Hiện tại, Trung Quốc đang nỗ lực tăng nguồn cung và ổn định giá cả. Nhập khẩu thịt lợn đã tăng 3,2% trong quý đầu năm nay lên 334.000 tấn và chính phủ đã đưa hơn 9.000 tấn thịt lợn từ kho dự trữ ra thị trường vào tháng 1.

“Thịt lợn gần như là một nhu cầu cố định ở Trung Quốc. Nó rất ổn định”, Wu nói.

Khi cuộc chiến thương mại leo thang khuyến khích Trung Quốc chuyển nhập khẩu thịt lợn ra khỏi Mỹ, các nhà sản xuất châu Âu sẽ được hưởng lợi.

Đức đã là nhà xuất khẩu đơn lẻ lớn nhất sang Trung Quốc, vận chuyển gần 180.000 tấn vào năm 2018. Sản xuất thịt đã chứng kiến ​​giá mỗi kg tăng gấp ba lần trong những tuần gần đây, như một liều thuốc cứu trợ khi ngành chăn nuôi của Đức đang suy thoái với ​​nhiều vụ đóng cửa trang trại.

Jana Denecke, phát ngôn viên của Hiệp hội sản xuất lợn Đức’ nói với Nikkei: “Tôi không thể nhớ khi nào giá ở đây đã tăng nhanh như vậy và chúng tôi cho rằng sự tăng tốc chủ yếu là do nguồn cung nội địa của Trung Quốc giảm do hậu quả của [dịch tả lợn châu Phi].

Căng thẳng Mỹ-Trung có thể sớm khiến Đức và các nhà xuất khẩu thịt lợn khác của Liên minh châu Âu tăng thêm cơ hội. Tại hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc-EU mới nhất diễn ra tại Brussels vào tháng 4, Bắc Kinh đã đưa ra tuyên bố về ý định nói rằng họ sẽ coi dịch bệnh trên động vật ở EU là một vấn đề khu vực: Sẽ chỉ cấm nhập khẩu thịt từ khu vực bị ảnh hưởng của một quốc gia, thay vì toàn khối nói chung.

“Nguyên tắc” khu vực hóa “là một sự nhượng bộ lớn của Trung Quốc, và chắc chắn phản ánh áp lực mà chính phủ Trung Quốc đã phải chịu do sự tăng vọt của giá thịt lợn trong nước, ” Denecke nói .

Sự phát triển thị trường này đặc biệt có lợi với Đức, nơi chưa bị dịch tả lợn bùng phát,  và là cánh cửa tiếp theo của các quốc gia bao gồm Ba Lan và Bỉ.

Có lý do để tin rằng nhu cầu thịt lợn nhập khẩu của Trung Quốc sẽ vẫn mạnh trong trung hạn, theo Pan Chenjun, một nhà phân tích cao cấp tại Rabobank, một ngân hàng Hà Lan.

Theo Pan, nông dân Trung Quốc vẫn chưa thực hiện các lời kêu gọi của chính quyền để bổ sung đàn gia súc của họ, vì họ lo lắng rằng có thể mất tiền một lần nữa do căn bệnh này.

“Về lý thuyết, cần hai đến ba năm để phục hồi, nhưng nếu bạn nhìn vào kinh nghiệm của các quốc gia khác với ASF, chúng ta có thể thấy rằng đối với Trung Quốc sẽ mất hơn năm năm”, cô nói.

Pan cũng chỉ ra một nhược điểm tiềm năng.

“Mặc dù rõ ràng rằng Trung Quốc cần nhập khẩu thịt lơn nhiều hơn trong những năm tới và tôi đặt câu hỏi liệu Đức có thể cung cấp đủ thịt lợn bổ sung để tận dụng tối đa nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc hay không”, bà nói thêm.

Theo ước tính của Rabobank, sẽ mất 80% toàn bộ sản lượng thịt lợn hàng năm của châu Âu để bù đắp cho sự thiếu hụt nguồn cung của Trung Quốc.

Hơn nữa, nhu cầu trong nước có thể sẽ tăng lên ở Đức một khi mùa nướng bắt đầu khi vào hè. Nhiệt độ mùa hè ở nước này dự kiến ​​sẽ tăng cao trong năm nay, làm giảm khả năng sinh sản của lợn và làm chậm quá trình tăng cân của động vật, có nghĩa là các trang trại sẽ có ít thịt hơn để bán.

“Mặc dù các nhà chế biến thịt của Đức đã giảm bớt lo ngại rằng nhu cầu của Trung Quốc tăng lên có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt ở Đức, chúng tôi phải thận trọng để không làm quá nóng thị trường”, Denecke thuộc hiệp hội sản xuất lợn cho biết.