Con người, trí tuệ cuối cùng trong thời đại thông minh nhân tạo

Trung Nguyên

IBM Waston Health có thể nói là một kênh để tham khảo có giá trị cao, nhưng đơn thuần vẫn làm tham vấn, quyết định cuối cùng là con người, không ai thay thế được bác sĩ và hội đồng y khoa để quyết định phác đồ điều trị cho bệnh nhân.  

Trí tuệ thông minh nhân tạo là xu hướng

Là một trong hơn 80 bệnh viện trên thế giới áp dụng phần mềm trí tuệ thông minh nhân tạo vào điều trị ung thư, BVĐK tỉnh Phú Thọ được biết tới là đơn vị tiên phong ở Việt Nam trong ứng dụng Al.

IBM Watson Health hiểu nôm na là tập hợp hàng triệu bệnh án hồ sơ bệnh nhân ung thư trên toàn thế giới và liên tục được cập nhật toàn bộ thông tin về bệnh nhân, bệnh án, thuốc cũng như phác đồ điều trị.

Với khối lượng thông tin khổng lồ như thế, để bác sĩ tại tuyến tỉnh có thể cập nhật thường xuyên và nhanh chóng như tuyến trung ương hay quốc tế thì thật sự có rất nhiều hạn chế.

“Kể từ khi bệnh viện xây dựng trung tâm ung biếu, có tới 300 – 400 bệnh nhân ung thư đã và đang điều trị hằng ngày. Về kỹ thuật bệnh viện có thể điều trị toàn diện như xạ trị, phẫu trị, hóa trị và chăm sóc giảm nhẹ”.

“Nhưng để đáp ứng được sự chăm sóc và điều trị tốt nhất cho bệnh nhân, các bác sĩ phải cập nhật thông tin mới nhất, sự hỗ trợ của phần mềm trí tuệ nhân tạo thật sự rất hay”, BS. Hoàng Công Lâm, Phó Giám đốc BVĐK tỉnh Phú Thọ nói.

Tham vấn “lời khuyên” do AL đưa ra giúp bệnh nhân nhận được hỗ trợ điều trị tối ưu nhất và giúp bác sĩ biết ứng xử bệnh nhân này, đặc điểm bệnh kia thì nên dùng thuốc nào, phác đồ nào cho phù hợp. Nói nôm na, bệnh nhân sẽ nhận được những chẩn đoán tối ưu nhất như khi đi khám tại các quốc gia có nền y học tiên tiến.

Nhưng để theo khịp sự tiến tiến đó, các bác sĩ phải đối mặt với vấn đề là giao diện hệ thống hoàn toàn bằng tiếng anh. Nghĩa là các bác sĩ phải thông thạo ngôn ngữ này, đặc biệt trong chuyên môn, mới có thể trao đổi trực tiếp với Trung tâm ở Mỹ khi cần hỗ trợ.

Chính vì thế, theo BS. Lâm, để đạt hiệu quả lâu dài trong quá trình đầu tư phát triển nguồn nhân lực, ngoài đào tạo trong nước BVĐK tỉnh Phú Thọ cũng cử các cán bộ đi đào tạo quốc tế ở nhiều quốc gia có y học phát triển như Đức, Hàn Quốc, Malaysia, Singapore, Thailand…

Song song đó là các chương trình liên kết với các bệnh viện quốc tế hàng đầu để giao lưu, trao đổi học thuật.

Xác định tiếng Anh là ưu tiên hàng đầu nên bệnh viện cử hàng chục bác sĩ đi học tiếng anh ở Hà Nội hàng năm liền, thậm chí mời giáo viên về mở lớp ở bệnh viện để nâng cao trình độ tiếng anh của bác sĩ và điều dưỡng.

Sự đầu tư về phát triển nguồn nhân lực này giúp bệnh viện có thể giải quyết được vấn đề về khả năng tiếng Anh của bác sĩ, từ đó có thể sử dụng thông thao giao điện phần mềm, cũng như trao đổi trực tiếp với chuyên gia nước ngoài.

Kết quả là đến nay các bác sĩ ở đây không chỉ giúp bệnh nhân tiếp cận được những phác đồ điều trị tối ưu nhất.

Cùng với việc sử dụng hệ thống trí tuệ thông minh nhân tạo IBM, các bác sĩ wor BVĐK Phú Thọ còn cập nhật kiến thức trên thế giới về bệnh lý ung thư, cũng như thuốc, điều trị.

Tuy nhiên bên cạnh hiệu quả mà hệ thống này mang lại, bệnh nhân sẽ phải chi trả một khoản chi phí khá cao, khoảng 8 triệu đồng cho một người bệnh. Mức chi này tương đương với phí tư vấn của một Giáo sư đầu ngành.

Kinh phí có lẽ là rào cản duy nhất khiến đây chưa thực sự phải giải pháp ưu việt cho nhiều bệnh nhân lựa chọn, đặc biệt là các bệnh nhân ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

“Để có thể hỗ trợ được bệnh nhân, bệnh viện đã đàm phán với nhà cung cấp phần mềm, phải làm sao có thể hỗ trợ kinh phí cho bệnh nhân. Kết quả đến nay kinh phí của người bệnh giảm hẳn chỉ ào khoảng 700.000 – 800.000 đồng cho một lần sử dụng”, BS.Lâm chia sẻ.

IBM Watson Health hỗ trợ cho 13 loại ung thư

Cũng theo BS. Lâm, sau khi triển khai hệ thống này tại bệnh viên đã có nhiều bệnh nhân từ trong miền nam tới khám và điều trị.

Còn theo BSCK1, Nguyễn Thị Hiền, bác sĩ điều trị tại khoa Ung bướu, BVĐK tỉnh Phú Thọ, hiện tại IBM Watson Health chỉ hỗ trợ cho 13 loại ung thư như ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư dạ dày, ung thư đa trực tràng… tuy nhiên không phải trường hợp nào ứng dụng được mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.

Bệnh nhận vào khoa, nếu có nhu cầu sử dụng AI sẽ được các bác sĩ điều trị, cùng các bác sĩ Trưởng, Phó khoa các khoa, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ giải phẫu bệnh cùng tham gia để lựa chọn phác đồ tối ưu nhất theo IBM đưa ra.

Lựa chọn cuối cùng cũng phải dựa vào quyết định của bệnh nhân, bởi nhiều phác đồ còn liên quan tới cả thuốc và kinh tế.

Nhiều loại thuốc hiện BHYT chỉ chi trả 50% chi phí, có những loại thuốc một tháng sử dụng tới 20 triệu đồng, 30 triệu đồng, bệnh nhân phải đồng chi trả ngoài phần của BHYT.  Nên không phải bệnh nhân nào các bác sĩ cũng có thể quyết định được.

Trở lại với công nghệ của IBM, một trong những tối ưu hàng đầu của hệ thống là ngay lập tức có thể đưa ra hàng loạt phác đồ cho bệnh nhân, điều mà bình thường phải mất tới cả 30 phút để các bác sĩ có thể đưa ra phác đồ tốt nhất cho bệnh nhân, bởi họ còn phải tính toán vào nhiều yếu.

Tất nhiên để đạt được sự tối ưu đó, vẫn cần có sự tham gia khám, xét nghiệm trước khi đưa thông tin bệnh nhân lên IBM. Và sau khi IBM đưa ra hàng loạt phác đồ, các bác sĩ sẽ phải bàn bạc với nhau, cùng với bệnh nhân để lựa chọn phác đồ nào phù hợp nhất với bệnh nhân và điều kiện cơ sở y tế của mình.

Đấy là chưa kể ở Mỹ có loại thuốc đã ứng dụng đại trà nhưng Việt Nam vẫn chưa có, nên vẫn cần các bác sĩ để chọn phác đồ sao cho phù hợp nhất với bệnh nhân, chứ không phải IBM đưa ra phác đồ gì mình cũng lựa chọn.

Cũng theo BS. Hiền, sự hiệu quả khi sử dụng Al còn thể hiện ở việc trước khi lựa chọn phác đồ, ngoài tham khảo ý kiến của bác sĩ đầu ngành về điều trị ung thư, phần gợi ý của IBM có thể giúp bệnh nhân có thêm nhiều lựa chọn từ nhiều thông tin hơn việc chỉ từ một bác sĩ.

IBM thường đưa ra phác đồ tối ưu hơn dựa trên kinh nghiệm điều trị ung thư của Mỹ, cùng với điều kiện điều trị ung thư hiện đại, nên sự vênh nhau giữa lựa chọn của bác sĩ Việt Nam và Mỹ đa phần liên quan tới thuốc.

Không chỉ về loại thuốc, mà còn về kinh phí khi thuốc có thể là rất đắt ở Việt Nam nhưng ở Mỹ khá bình thường.

Dựa theo các phác đồ của Mỹ, việc điều trị của Việt Nam cũng sẽ tốt như họ. Nhưng việc tái phát di căn nhiều lần hệ thống IBM chưa hỗ trợ được.

Không thay được trí tuệ con người

Vẫn theo BS. Hiền,  IBM là một kênh để tham khảo trước khi đưa ra quyết định điều trị cuối cùng cho bệnh nhân. Vì thế nói không ảnh hưởng phác đồ điều trị là không đúng, nhưng đây là một phương án.

Không thể nói chính xác ung thư nào chữa được, cũng như lúc nào được lúc nào không dùng úng dụng, tất cả phải qua xét nghiệm, chẩn đoán của bác sĩ rồi mới tới việc tham khảo phác đồ điều trị từ hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Cùng đồng tình về quản điểm này, anh Lê Khánh Hưng, chuyên gia phụ trách triển khái hệ thống máy và robot, Công ty TNHH Thương mại và đầu tư Viễn Tây, một công ty chuyên về thiết bị y tế tại Việt Nam: “IBM đơn thuần vẫn làm tham vấn, quyết định cuối cùng là con người, không ai thay thế được bác sĩ và hội đồng y khoa để quyết định phác đồ điều trị cho bệnh nhân”.

“Đơn giản IBM đưa ra tính tham vấn có giá trị cao, nhiều trường hợp nó là kim chỉ nam, nhưng trong hoàn cảnh cụ thể, con người và điều kiện cụ thể thì phải làm theo tình huống cụ thể đó .”

Theo anh Hưng, phải hiểu khác một chút về từ “hệ thống’, IBM không bán hệ thống mà bán giải pháp.

Nhiều người hiểu nhầm “hệ thống” là cứ mua một chiếc máy mang về đặt ở chỗ làm việc để sử dụng. Nhưng thời đại ngày nay vị trí đặt máy không quan trọng nữa.

IBM thiết kế hệ thống mà người mua không phải mang gì về nhà. Người sử dụng chỉ cần nhập liệu thông tin, đưa tham số đầu vào.

Toàn bộ hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ không nằm ở bệnh viện, mà nằm trên hệ thống điện toán đám mây ở khắp nơi trên thế giới, “bộ não” điện tử của IBM  sẽ xử lý và trả kết quả.

Ngược lại thời gian, trước đây nhưng năm trước năm 2000, IBM phát triển hệ thống Deep Blue để chơi cờ vua, và hệ thống này đã đánh thắng đại kiến tướng của Nga.

Sau những năm 2000, IBM đưa ra ý tưởng phát triển hệ thống lưu trữ dữ liệu y tế, giúp bác sĩ tra cứu về bệnh, phác đồ điều trị để áp dụng điều kiện cụ thể, bên cạnh đó hỗ trợ bác sĩ cập nhật kỹ thuật khám chữa bệnh mới nhất trên toàn cầu.

Hệ thống AI dựa vào kho dữ liệu khổng lồ mà IBM thu thập được về bệnh, phác đồ, triệu chứng… từ đó sẽ đưa ra phác đồ điều trị mang tính gợi ý, hoặc giúp bác sĩ cập nhập những kiến thức mới dựa vào dữ liệu thực tế đã làm trên toàn thế giới.

Nếu ở Mỹ có khoảng 1000 ca về ung thư phổi, tất cả sẽ được cập nhật trên hệ thống, triệu chứng bệnh ra sao, điều trị phương pháp nào, thời gian là bao nhiêu, mức độ đáp ứng thuốc là gì…

Ở Việt Nam cũng vậy, hệ thống sẽ nhập liệu tất cả thông tin như bệnh nhân ở giai đoạn mấy, xét nghiệm tế bào thì tế bào loại gì, đã điều trị cái gì, thể trạng bệnh nhân như thế nào… Từ những thông số bác sĩ đưa vào đó, AL của IBM sẽ ra các phác đồ điều trị với nhiều sự lựa chọn.

Nhưng theo anh Hưng, hiệu quả cuối cùng của điều trị ung thư không có nghĩa mọi phương pháp điều trị là tốt nhất, mà là bệnh nhân sẽ sống được bao lâu, và trong thời gian cuối cùng đó chất lượng sống sẽ như thế nào. Đây là hai điều mà điều trị ung thư đang hướng tới chứ không phải là chữa hết bệnh,

Triệt hết tế báo ung thư, nhưng mổ xẻ cơ thể nhiều tới mức giảm chất lượng sống, gặp nhiều phản ứng phụ, nhiều hậu quả mà việc chữa trị mang lại là điều không ai mong muốn.

Chính vì thế quá trình điều trị phải cân nhắc làm hay không làm, và hệ thống AI của IBM sẽ giải quyết vấn đề này bằng cách đưa ra một loạt lựa chọn. Chẳng hạn nếu làm phương án A thì người bệnh được gì, sức khỏe như thế nào, ảnh hưởng ra sao, tiên lượng ca này sống được bao lâu…

Nhưng quyết định cuối cùng vẫn là ở bác sĩ điều trị, tất cả thông tin hệ thống đưa ra chỉ mang tính tham vấn chứ không phải là nghe theo máy tính hoàn toàn..

Đây là thời đại thông tin phổ cập, việc cập nhật cái mới để áp dụng thực tại là rất quan trọng, nhưng để đưa ra quyết định thì còn phụ thuốc vào thông tin, kinh nghiệm, thực trạng bệnh nhân.

Cần nhiều yếu tốt để tổng hòa trước khi đưa ra phác đồ cuối cùng. Tất nhiên một phần nào đó bác sĩ có thể bị ảnh hưởng bởi phác đồ gợi ý tham khảo, đấy là chưa nói còn những phác đồ hoàn toàn mới chưa có ở Việt Nam.

Cỗ máy của IBM đơn thuần như một cổng thông tin, ngoài việc tìm kiếm, còn đưa ra khuyến cáo thông qua thuật toán AI, dựa trên tiêu chí mà người viết hệ thống đặt ra, một cách rất thông minh và khoa học, giúp các bác sĩ tham khảo, còn áp dụng hay không còn phụ thuộc vào bác sĩ và thực tế.

Một trong những mục tiêu hệ thống nhắm tới là trở thành kênh thông tin để tham khảo và mở rộng thêm kiến thức chuyên môn.

Ứng dụng trí tuệ thông minh nhân tạo vào cuộc sống là xu hướng của xã hội hiện nay, và y tế cũng không thể nằm ngoài xu hướng phát triển này.

Nếu nó đi chậm hơn so với nhiều ngành nghề khác, do ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe và tính mạng con người. Và nó chỉ được ứng dụng khi sức khỏa con người được đảm bảo.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *