Bước chuyển mạnh mẽ với công nghệ trong ngành y

Quốc Huy – Nguyên Hoàng

Bệnh viên đa khoa Phú Thọ là một trong số ít bệnh viện tuyến tỉnh sớm ứng dụng bệnh án điện tử

Quản lý bệnh viện chưa hề là công việc dễ dàng khi  yêu cầu người đứng đầu phải có chuyên môn cao về y học, mà còn phải có khả năng quản trị với lượng nhân sự và khách hàng lên tới hàng nghìn người mỗi ngày.

Kỷ nguyên 4.0 khiến điều tưởng chừng khó khăn đó lại được giải quyết một cách dễ dàng với hệ thống công nghệ hỗ trợ tối đa trong việc thu thập, thống kê mọi thông tin về bệnh nhân, hay chỉ định sử dụng thuốc của bác sĩ.

“HIS là phần mềm để quản trị tất cả thông tin về bệnh viện- LIS là xét nghiệm- PACS là chẩn đoán hình ảnh, tất cả kết hợp với nhau tạo ra giải pháp hiện đại quản lý bệnh viện”, BS. Hoàng Công Lâm, Phó Giám đốc Bệnh viện đa khoa (BVĐK) tỉnh Phú Thọ nói về việc ứng dụng công nghệ thông tin của bệnh viện.

Nói về công nghệ, bệnh viện còn có nhiều module quản trị như module quản trị nhân sự, module quản trị tài chính, hay trang thiết bị, vật tư…

Bệnh viện thời công nghệ

Theo BS Lâm, khoảng giữa năm 2018, BVĐK tỉnh Phú Thọ thành lập ban chỉ đạo về công nghệ (bệnh án điện tử), cử cán bộ đi học các mô hình phát triển bệnh viện thông minh trên toàn quốc như Bệnh viện Thủ Đức, Thái Bình hay Bệnh viện Quảng Ninh, Bạch Mai. Nhưng chưa nơi nào có phần mềm hoàn chỉnh.

Cuối năm 2018, hồ sơ bệnh án điện tử được BVĐK tỉnh Phú Thọ đưa vào triển khai ngay trước khi Thông tư 46 của Bộ Y tế về bệnh án điện tử có hiệu lực.

Hệ thống bệnh án điện tử được bệnh viện đặt riêng một công ty phần mềm viết dựa trên nhu cầu thực tế của bệnh viện.

Công nghệ đang thay đổi giúp quản lý người bệnh cũng như quản trị Bệnh viện tốt hơn rất nhiều.

Ứng dụng không chỉ của hệ thống quản lý bệnh viện mà còn từ hệ thống hồ sơ bệnh án điện tử, một trong những mục tiêu phát triển chung của Bộ Y tế và cũng là một trong những công nghệ hàng đầu mà người dân được hỗ trợ ở đây.

Dễ dàng nhận thấy sự thay đổi tích cực ở nhiều khâu trong khám chữa bệnh. “Chúng tôi có thể biết hiện có bao nhiêu bệnh nhân đang khám ở phòng này, phòng kia. Bệnh nhân phải chờ bao lâu rồi, người chờ lâu nhất là bao nhiêu thời gian và phòng khám này có bao nhiêu bệnh nhân… Nói chung công nghệ  rất tốt cho nhà quản lý”, BS. Lâm nói.

Triển khai bệnh án điện tử toàn diện sẽ tạo ra nhiều lợi ích mà thấy rõ nhất là việc lưu trữ hồ sơ bệnh án sẽ không còn cồng kềnh như trước, việc tìm kiếm cũng trở nên đơn giản hóa với vài thao tác, và đặc biệt các bệnh viện không cần kho lưu trữ bệnh án giấy nữa.

Về cơ sở pháp lý ngành y, bệnh án giấy phải lưu trữ 10 năm, hồ sơ tai nạn từ 15 tới 20 năm, còn tử vong là vĩnh viễn, nên khi bệnh án điện tử được ứng dụng sẽ loại bỏ được rất nhiều chi phí trong đó cơ bản nhất là chi phí cho in ấn, giấy tờ điều trị.

Bên cạnh đó, các bác sĩ còn có thể truy cập mọi lúc mọi nơi để theo dõi tình trạng bệnh của bệnh nhân, dựa vào cơ sở đó để ra y lệnh khám bệnh từ xa. Và chất lượng sống của người dân cũng được cải thiện đáng kể khi mỗi người sẽ có một mã code riêng để lưu trữ từ khi lập bệnh án cho tới xuyên suốt cả cuộc đời.

Sau nửa năm triển khai thí điểm, bệnh án điện tử sẽ gần như chính thức thay thế bệnh án giấy tại BVĐK tỉnh Phú Thọ.

Máy, người cùng nhau hiện đại

Sự hiện đại được thể hiện rất rõ khi ứng dụng công nghệ thông tin trong công việc cần sự phát triển tương ứng của hệ thống máy móc.

Nhiều bệnh viện sử dụng hệ thống PACS, chụp hình ảnh đưa vào hệ thống bệnh án điện tử phải mua rất đắt tiền, phim X quang như trước đây sẽ không in ra nữa, mà đưa trực tiếp hình ảnh lên mạng.

Thuận lợi là thế song rất nhiều máy xét nghiệm, siêu âm, điện tim, không được nhà cung cấp cung cấp những mã code để đăng nhập hoặc máy đời cũ không thể kết nối được hệ thống này, dẫn tới rất khó khi bệnh nhân thực hiện xong trả kết quả về bệnh án điện tử.

Để làm được điều đó, hệ thống máy đời cũ sẽ phải có hợp đồng để sử dụng mã code với nhà cung cấp, từ đó có thể sử dụng được việc kết nối, nhưng điều này cần… trả phí.

“Con người khi thay đổi cái mới từ lối mòn cũ sang cái mới bao giờ cũng khó khăn bởi khi đang quen cái gì đó chuyển sang cái mới cần phải có bước chuyển giao”, BS. Lâm nhận định.

Phải đào tạo toàn bộ bác sĩ điều dưỡng bệnh viện về thao tác trên giao diện bệnh án điện tử là một trong những yêu cầu tiên quyết để có thể triển khai thành công hồ sơ bệnh án điện tử.

Thậm chí phải mở lớp học, lớp thực hành nhưng vấn phải duy trì cán bộ IT của bệnh viện tới từng khoa phòng để hướng dẫn thao tác hằng ngày, bởi vẫn có những vướng mắc trong việc phần cứng có vấn đề, phần mềm có trục trặc hoặc thao tác chưa quen, sai sót, vẫn cần IT hướng dẫn hằng ngày.

Đây là những khó khăn trong nhân sự mà BVĐK tỉnh Phú Thọ đang gặp phải.

BS. Lâm cho rằng một điều nữa là phần mềm vẫn trong giao đoạn hoàn thiện. Đơn vị viết phần mềm vẫn chưa hiểu ý do họ không thực sự công tác trong ngành y, họ chỉ viết theo đề bài mình ra. Vì thế trong quá trình thực hiện vẫn phải chỉnh sửa viết lại chỗ nọ, chỗ kia sao cho phù hợp chuyển môn.

Người bệnh tới khám tại BVĐK tỉnh Phú Thọ

Hiện đại nhưng không hại tiền

Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy hàng loạt những lợi ích mà công nghệ hiện đại đã và đang thay đổi từng ngày trong việc quản lý bệnh viện, phát triển chuyên môn cũng như nâng cao chất lượng sống của người dân, nhưng để có thể đồng nhất toàn bộ thì không phải là điều dễ dàng.

Hồ sơ bệnh án điện tử không chỉ hướng tới mục tiêu phục vụ bệnh nhân, mà còn nhắm tới sự hỗ trợ tối đa cho hệ thống y bác sĩ tại bệnh viện, và việc hoàn thiện hệ thống sao cho thao tác của bác sĩ được tiện ích nhất, nhanh và chính xác hơn bệnh án giấy cũng là một trong những ý nghĩa của nó.

Tuy nhiên, do chưa hoàn thiện được hệ thống phần mềm thống nhất chung cho các bệnh viện, các bệnh viện phải tự phải xây dựng phần mềm cho riêng mình dựa trên cơ sở bệnh án giấy đang được sử dụng tại các khoa phòng.

Chính vì vậy để biến bệnh án giấy sang điện tử đòi hỏi nhà cung cấp phần mềm phải đồng hành tích cực với bệnh viện hoàn thiện ứng dụng, BS. Lâm chia sẻ.

Việc chưa thể hoàn thiện hoàn toàn bệnh án điện tử nên vẫn phải song hành với bệnh án giấy, điều này gây ra sự vất vả thường lệ cho các bác sĩ và điều dưỡng khi phải làm bệnh án điện tử sau cuối lại phải in ra để lưu bệnh án giấy.

Bên cạnh đó, để có thể triển khai thành công hệ thống này, bệnh viện phải đầu tư rất nhiều nguồn lực, từ phần mềm, phần cứng, hệ thống mạng và tất cả vẫn đến từ quỹ tự chủ tài chính của bệnh viện.

Theo BS. Lâm, để tạo điều kiện phát triển trên toàn quốc, đối với cả bệnh viện tuyến huyện cần có cơ chế hỗ trợ của ngành, hoặc từ nguồn tài chính nào đó. Những đơn vị không có nguồn lực muốn triển khai bệnh án điện tử là điều không hề đơn giản.

“Trước đây bệnh án giấy số lượng máy tính ở khoa phòng ít thôi, giờ phải làm tất trên đó, số lượng máy tính tăng lên rất nhiều, đòi hỏi đầu tư phần cứng rất lớn”, BS. Lâm nói.

Chữ ký số: tiền và pháp lý

Ngoài ra, ngành y cũng là ngành có nhiều vướng mắc khó giải quyết, trong đó kể tới chữ ký số với lượng thầy thuốc rất nhiều. BVĐK tỉnh Phú Thọ có gần 1.600 cán bộ, với chi phí khoảng 340.000/năm/ một chữ ký, đây số tiền rất lớn đối với bệnh viện, dù được cho đã là giá ưu đãi, BS. Lâm bộc bạch.

Không chỉ đối với bác sĩ, chữ ký điện tử cho người bệnh cũng quan trọng. Hồ sơ bệnh án cần rất nhiều chữ ký của bệnh nhân như công khai thuốc, vật tư, cam kết, làm thủ thuật, phẫu thuật phải ký hết.

Tất cả chữ ký này phải thể hiện như thế nào trong bệnh án điện tử để có đủ cơ sở pháp lý là điều mà các đơn vị triển khai bệnh án điện tử vẫn chưa thể giải quyết triệt để.

Đây là bài toán về công nghệ có lẽ cho ngành y chứ không riêng bệnh viện nào.

Cứ thử hình dung, hàng trăm cơ quan y tế với hàng nghìn nhân sự, và bệnh án điện tử triển khai đồng loạt và phải đăng ký nhưng chữ ký số lại chưa có cơ chế riêng sao cho tiết giảm khoản chi khổng lồ này. “Nếu không ngành y tế mất rất nhiều tiền”, BS. Lâm nói.

Giải pháp hiện tại mà các bác sĩ tự nghĩ ra xem ra không phải dành cho tương lai. Đó là vẫn phải có bản viết tay, viết xong ký rồi chụp, rồi dán hình ảnh vào bệnh án điện tử một cách thủ công.

Khó và tốn song ưu tiên hàng đầu của BVĐK tỉnh Phú Thọ vẫn là triển khai hệ thống bệnh án điện tử hoàn chỉnh, nên cần gì bệnh viện sẽ cấp cái đó, nâng cấp, viết phần mềm, nâng cấp phần cứng, đường truyền, chi phí đào tạo…

Chỉ riêng chi phí cho hệ thống máy tính di động, bệnh viện đã phải đầu tư 60 máy tính cho tất cả khoa phòng, với trị giá tới hàng trăm triệu cho một chiếc máy.

Điểm sáng

Cũng theo BS. Lâm, đã có rất nhiều hội thảo về bệnh án điện tử quốc tế được tổ chức. Hội thảo giữa bệnh viện Bạch Mai với các bệnh viện Đài Loan cho thấy ở Đài Loan, tất cả cơ sở khám chữa bệnh đều được kết nối với nhau trong truyền dữ liệu y tế.

Nhưng tại Nhật hay Hàn Quốc thì không phải toàn quốc đều thống nhất liên thông, mà chỉ có một số bệnh viện có sự liên kết với nhau, dẫn tới việc để phối hợp đồng đểu là rất khó.

Có mục tiêu đồng nhất toàn bộ hệ thống, Việt Nam cũng hướng tới sự kết nối đồng bộ sao cho khi bệnh nhân chuyển tuyến, tất cả thông tin về tình trạng bệnh cũng được sử dụng, tham khảo ở tuyến khác.

BS. Lâm lạc quan nói rằng Việt Nam lĩnh vực này chúng ta “đang là tờ giấy trắng”, Bộ Y tế hoàn toàn có thể đưa ra sự thống nhất ở mức IT theo trình độ chung. Từ đó có thể làm thống nhất hệ thống của các bệnh viện, điều được các chuyên gia công nghệ tin là thực hiện được.

Bệnh viện cũng cần tự chủ tài chính, phải có kế hoạch dành nguồn ngân sách mà bệnh viện phải tự có để phát triển đầu tư, có thể lộ trình không phải một, hai năm mà cần dài hơi, BS. Lâm nhấn mạnh.

Được biết, Bộ Y tế đưa ra nhiều chương trình ứng dụng công nghệ hỗ trợ khám chữa bệnh, nhưng các đơn vị vẫn có lộ trình phát triển chứ chưa bắt buộc tất cả và ngay bản thân  Bộ cũng gặp khó khăn kinh phí nếu muốn hỗ trợ các bệnh viện.

Cơ quan quản lý cao nhất ngành y này tế vẫn đang khuyến khích bệnh viện nào đạt điều kiện của Thông tư 46, Bộ sẽ thẩm định và cho phép sử dụng bệnh án điện tử.

Vẫn xin nhắc lại giai đoạn này Bộ Y tế vẫn đang yêu cầu các bệnh viên tuyến trung ương triển khai bệnh án điện tử, tuyến tỉnh chứ không nói cấp huyện vẫn chưa có lộ trình hay quy định thời gian bắt buộc là bao giờ.

Việc một sô bệnh viện ở Phú Thọ, thậm chí cả cấp huyện, không nhưng đưa vào áp dụng mà còn đi đầu  trong ứng dựng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng công tác khám chữa bệnh, phục vụ bệnh nhân tốt hơn, rất đáng là điểm sáng của ngành y cả nước.