Ông tiến sĩ một đời vì cây sâm Ngọc Linh

Category: Sức khỏe, Xã hội tgo-1

PGS- TSKH Nguyễn Thới Nhâm là người dành cả tâm huyết đời mình cho cây Sâm Ngọc Linh. Với niềm đam mê và tình yêu dành cho loài cây quý này, ông nghiên cứu và tìm cách nhân giống, để gìn giữ và pohats triển “thần dược” mà thiên nhiên ban tặng cho Việt Nam.

Nghiên cứu về cây sâm Ngọc Linh 

 PGS. TSKH Nguyễn Thới Nhâm
PGS. TSKH Nguyễn Thới Nhâm

Chúng tôi tìm đến nhà riêng của PGS. TSKH Nguyễn Thới Nhâm ở phường An Phú Đông, quận 12, TP HCM, để tìm hiểu về cây sâm Ngọc Linh. Ông Nhâm là giám đốc đầu tiên của Trung tâm Sâm Việt Nam.

Theo lời PGS- TSKH  Nguyễn Thới Nhâm, sâm Ngọc Linh chỉ có ở núi Ngọc Linh là địa giới giữa hai tỉnh Quảng Nam và Kon Tum. Sâm Ngọc Linh mọc ở độ cao khoảng 1.200 – 1.500m, dưới tán rừng già, ít ánh sáng. Nhiệt độ thích hợp cho sâm phát triển nằm trong khoảng 20-250C. Phân bón sâm là mùn của các lá, cây rừng đã hoai mục. Củ sâm trồng từ 3 đến 6 tuổi. Củ sâm nhỏ có màu sẫm xanh do củ bị lồi. Sâm thu hoạch tốt nhất là từ 7 tuổi trở lên.

Cây Sâm Ngọc Linh.
Cây Sâm Ngọc Linh.

TSKH Nguyễn Thới Nhâm là người trực tiếp được Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ đạo nghiên cứu cây sâm Ngọc Linh. Ông Nhâm kể lại: “Năm 1973, cây sâm Ngọc Linh được dược sĩ Đào Kim Long cùng cộng sự phát hiện ra. Sau đó, cây sâm này được đưa ra miền Bắc để nghiên cứu. Do cây sâm này được tìm thấy ở vùng khu 5 nên được đặt tên là sâm khu 5, hay sâm K5.” Lúc đó, ông Nhâm vốn quê Quảng Ngãi nên được giao nhiệm vụ nghiên cứu về cây sâm này.

Cuối năm 1976, ông Nhâm được bác sĩ Vũ Văn Cẩn (Bộ trưởng Bộ Y tế)  và dược sĩ Vũ Công Thuyết (Thứ trưởng) cho phép mang mẫu cây sâm qua Ba Lan nghiên cứu và bảo vệ đề tài Tiến sĩ ở đó. Sau đó kết quả nghiên cứu của ông Nhâm được báo cáo cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp nghe. Tướng Giáp đã chỉ đạo ông tiếp tục nghiên cứu về cây sâm này để có những ứng dụng, phát triển cho cây sâm. Ngày 14-3-1976, đơn vị nghiên cứu chuyên đề cây Sâm khu 5 đã được thành lập và đã tiến hành điều tra tìm cây sâm khu 5 trên núi Ngọc Linh trong vòng 3 năm từ 1978 – 1980.

Củ Sâm Ngọc Linh
Củ Sâm Ngọc Linh

Những năm 1978- 1983, nguồn kinh phí dùng để nghiên cứu về sâm do Bộ Y tế cung cấp chỉ có 8.500 đồng đến 30.000 đồng. số cán bộ được sử dụng nghiên cứu cũng không nhiều, chỉ có 5-13 người. Những điều đó ảnh hưởng đến kế hoạch nghiên cứu của ông, vì kế hoạch nghiên cứu sâm của ông có quy mô lớn. thời đó, nhà nước không có cơ chế cho các đơn vị nghiên cứu khoa học làm kinh tế nên càng làm khó khăn cho công việc của ông và các cộng sự. để khắc phục, ông Nhân nghĩ cách dùng tiền vốn của mình và kêu gọi thêm sự đóng góp của anh em trong cơ quan thuê nhà dân lập ba xưởng sản xuất. Sau một thời gian hoạt động, cách làm trên mang lại hiệu quả cao. Trừ tiền lãi vốn vay và mọi chi phí, số tiền lãi còn lại ông bổ sung vào kinh phí nghiên cứu gọi là “vốn tự có”.

Số vốn này bổ sung thêm cho kinh phí của nhà nước và có thêm điều kiện mua sắm máy móc để nghiên cứu, sản xuất thêm. Ông cho xây dựng một nhà tiểu khí hậu nhỏ để trồng thử nghiệm sâm ngay tại cơ quan, xây dựng phòng nuôi cấy tế bào tạo sinh khối, phòng nghiên cứu dược lý. Thuê thêm một số cán bộ kỹ thuật làm việc…

Trong thời gian hoạt động, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã nhiều lần đến đơn vị để chỉ đạo, động viên. Đầu năm 1980, trong cuộc họp tổng kết về việc nghiên cứu cây sâm, Đại tướng đã cử hai cán bộ đến dự rồi về báo cáo lại. Đại tướng còn mời ông Nhâm trực tiếp đến báo cáo và lắng nghe những kiến nghị của ông. Ông Nhâm kể lại: Tôi chỉ gặp Đại tướng được khoảng 15 phút để báo cáo vì ông rất bận. Trong cuộc nói chuyện đó, tôi nói với ông là đã tìm ra một “mỏ vàng sâm” cho đất nước và đề xuất với Đại tướng  cho phép hợp tác quốc tế để nghiên cứu về sâm Khu 5; đồng thời  khoanh vùng xung quanh núi Ngọc Linh thành vùng cấm Quốc gia,cấm không cho ai lui tới ngoài người của đơn vị nghiên cứu sâm. Đại tướng đã chấp thuận”.

Sau đó, Chính phủ ra quyết định thành lập khu vực đặc biệt bảo vệ sinh thái vùng núi Ngọc Linh. Năm 1985, theo đề nghị của Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Y tế Vũ Văn Cẩn đã quyết định nâng cấp đơn vị nghiên cứu cây Sâm khu 5 lên thành Trung tâm Sâm Việt Nam, trực thuộc Bộ Y tế. 8 năm sau đó, thành lập Liên Hiệp khoa học sản xuất Sâm và Dược liệu. Đại tướng cho phép Trung tâm được ký kết hợp tác nghiên cứu với các nước Liên Xô, Ba Lan và Nhật Bản… Đại tướng còn chỉ đạo “lấy khoa học để phát triển sản xuất, lấy sản xuất để nuôi khoa học”, cho phép Trung tâm được sản xuất cao xương, cao rắn, sâm cốt giao và trồng thử nghiệm sâm để tạo kinh phí nghiên cứu. đây lá một điều đặc biệt, một ngoại lệ, vì vào thời điểm đó, các trung tâm nghiên cứu khác không được làm như thế. Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người có tầm nhìn xa, luôn đưa ra những sáng kiến trong quá trình nghiên cứu cây sâm nhằm mang lại lợi ích kinh tế cho đất nước”, ông Nhâm nói.

Đi nước ngoài quảng bá sâm Ngọc Linh

Theo TSKH  Nguyễn Thới Nhâm, trong quá trình ông nghiên cứu, và đọc trong những tài liệu Y học thì thấy sâm Ngọc Linh có những tác dụng như: Tăng thể lực, chống nhược sức, chống suy nhược cơ thể, kích thích các hoạt động não bộ uy nhược tinh thần, tác dụng kiểu nội tiết tố sinh dục suy nhược sinh dục, tăng tạo hồng cầu, tiểu cầu chữa thiếu máu, suy tiểu cầu, chữa viêm họng hạt, giải lo âu và chống trầm cảm  hoặc các bệnh lý gây ra bởi stress.

“Sâm Ngọc Linh còn được biết đến với những đặc tính ưu việt như: Không có độc tính khi sử dụng liên tục dài ngày. Sâm Ngọc Linh có thể dùng cho mọi lứa tuổi từ trẻ sơ sinh đến người già, với liều dùng từ 50mg tới 200mg cho 1 kg thể trọng”- Tiến sĩ Nhâm cho biết.

Ngoài ra, sâm Ngọc Linh còn có tác dụng: Tăng cường chức năng gan và bảo vệ tế bào gan chống xơ gan và giải độc gan, giảm cholesterol huyết, giảm lipit, tăng HDL Xơ vữa động mạch, giảm đường huyết hiệp lực với thuốc hạ đường huyết bệnh tiểu đường,  điều hòa hoạt động tim mạch Loạn nhịp tim và hạ huyết áp, chống lão hóa, phòng chống các loại ung thư, hỗ trợ thuốc chữa ung thư, gia tăng sức đề kháng không đặc hiệu …

Gần cả đời ông nghiên cứu về sâm Ngọc Linh, ngay cả việc bảo vệ Tiến sĩ của ông cũng là đề tài về sâm Ngọc Linh.  Từ đó ông yêu quý và nhận ra những dược tính tuyệt vời của nó trong việc chữa bệnh. Nhiều năm trước đây, ông đi rất nhiều nước: Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Nga… để nói chuyện tại các hội thảo khoa học về tính năng dược lý tuyệt diệu của cây sâm Việt Nam. Nhiều chuyên gia khi  nghe ông trình bày đã muốn đến Việt Nam tìm hiểu, nghiên cứu về cây sâm này. Ông cho biết, đây là niềm tự hào không chỉ với riêng ông mà cả đất nước này vì sở hữu một loài sâm quý như thế. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Nhâm, dù ông và cộng sự đã nhiều năm nhân giống cây sâm Ngọc Linh ra nhiều nơi: Đà Lạt- Lâm Đồng, Buôn Ma Thuột- Đăk Lăk, Ngọc Hồi- Kon Tum. Nhưng chì ở vùng núi Ngọc Linh thì cây sâm mới cho dược tính và hoạt chất cao. Ở Ngọc Hồi thì có chất lượng cao hơn những nơi khác nhưng vẫn không thể bằng ở núi Ngọc Linh. Do đó, cần có chính sách bảo vệ loại sâm này một cách quyết liệt và hiệu quả.

Tâm nguyện với sâm Ngọc Linh

Tâm huyết của đời ông là nghiên cứu khoa học và đào tạo cán bộ khoa học. Là Tiến sĩ khoa học, ông từng làm chủ nhiệm nhiều đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ. Trong thời gian từ năm 1978 – 1995, TS Nhâm đã hướng dẫn 62 sinh viên tốt nghiệp bằng Dược sĩ đại học trong đó có 27 sinh viên làm đề tài cây Sâm Việt Nam, hướng dẫn tốt nghiệp 5 Dược sĩ chuyên khoa 1 (tương đương Thạc sĩ) và hướng dẫn 4 nghiên cứu sinh. Ông còn xin học bổng và gửi các nghiên cứu sinh, cán bộ khoa học sang các Viện, trường Đại học tại Ba Lan, Hungary, Liên Xô, Nhật Bản. Ông cũng hợp tác các Giáo sư của các nước trên cùng hợp tác đề tài nghiên cứu Sâm Ngọc Linh…

Từ những cống hiến không ngừng nghỉ, PGS – TSKH Nguyễn Thới Nhâm được khen thưởng Huân chương kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Quyết thắng hạng nhì, Huân chương Giải phóng hạng 3, Huy hiệu 40, 50 và 60 năm tuổi Đảng cùng với rất nhiều huân huy chương cao quý khác.

Ở tuổi ngoài cửu thập, sức khỏe có phần suy giảm, nhưng ông vẫn dành nhiều tâm huyết cho cây sâm Ngọc Linh. Tâm nguyện của ông là thực hiện kế hoạch trồng Sâm Ngọc Linh trên quy mô lớn, để có Sâm nhiều và rẻ cho nhân dân dùng, nhưng vẫn tiếc là chưa thực hiện được.

Sâm Ngọc Linh bị làm giả tràn lan

Sâm Ngọc Linh có giá trị dược tính cao nên giá bán rất đắt, mỗi mỗi kg sâm lên tới 60-80 triệu đồng. Lợi nhuận lớn từ cây sâm đã khiến nhiều kẻ lao vào làm giả sâm Ngọc Linh để bán kiếm tiền.

Công an tỉnh Kon Tum phát hiện một đường dây mua bán sâm Ngọc Linh giả liên tỉnh. Theo khai nhận của các đối tượng, chúng dùng củ vũ diệp tam thất từ Trung Quốc rồi đưa vào Kon Tum (nơi có vùng sâm Ngọc Linh) để “phù phép” thành sâm Ngọc Linh. Theo  lời khai của chúng, công nghệ biến củ diệp tam thất thành sâm Ngọc Linh khá đơn giản: lấy củ vũ diệp tam thất có hình dáng giống sâm rồi ngâm trong nước pha từ sâm Ngọc Linh thật để có mùi sâm.

Tiến sĩ Nguyễn Thới Nhâm cho biết, ngoài cách làm giả trên, còn có thể làm giả bằng cách lấy một đoạn rễ gần giống với củ sâm rồi ghép vào một đoạn sâm Ngọc Linh thật. chỗ ghép được ngụy trang bằng đất.Loại giả phổ biến nhiều nhất là củ vũ diệp tam thất (còn được gọi tam thất hoang, sâm vũ diệp, trúc tiết nhân sâm, sâm hai lần chẻ…), có tên khoa học Panax bipinnatifidum Seem. Trước đây ông cũng đã có những cảnh báo về tình trạng này từ các mẫu sâm khách hàng đưa đến nhờ kiểm nghiệm.Tuy nhiên theo ông Nhâm, hầu hết các lại củ giả sâm đều không có tính độc hại.

Việc làm sâm Ngọc Linh giả được tuồn từ phía Bắc vào Tây Nguyên sau đó bày bán khắp nơi đang ngày một giết chết thương hiệu sâm Ngọc Linh. Nếu tình trạng làm giả sâm Ngọc Linh không được ngăn chặn thì không chỉ với những người kinh doanh sâm Ngọc Linh thật mà cả người tiêu dùng bị thiệt hại. Ngoài ra, người dân vùng nguyên liệu có nguy cơ đứng trước những khó khăn khi sâm Ngọc Linh bị làm giả tràn lan khiến thương hiệu sâm Ngọc Linh thật bị mất uy tín và bị người mua tẩy chay.

 Nguyễn Thịnh  

Related Articles

Add Comment