Đi vào vùng “lõi” nền ăn hóa Óc Eo

Category: Văn hóa tgo-1

Óc Eo có thời gian tồn tại gần 2.000 năm. Khu di tích Óc Eo-Ba Thê là nơi duy nhất minh chứng cho lịch sử hình thành và phát triển, đồng thời còn là một trung tâm dân cư-kinh tế lớn nhất của văn hóa Óc Eo. Nơi đây lưu giữ dấu tích văn hóa vật chất gắn liền với truyền thống văn hóa bản địa lâu đời và vô cùng phong phú. Dòng chảy văn hóa bản địa đó đã được kết hợp hài hòa với những yếu tố văn hóa mới du nhập để tạo ra một diện mạo riêng mà hiện nay nó là phần quan trọng trong khối di sản văn hóa của dân tộc.

images1543962_Z068_13_5_Oc_Eo_1-1

        Ảnh minh họa

Sau năm 1975, các nhà khảo cổ học Việt Nam cũng đã có nhiều chương trình nghiên cứu về văn hóa Óc Eo và đã thu thập nhiều tư liệu khoa học rất quý, bổ sung thêm vào tập hợp tư liệu đã có từ người Pháp. Kết quả nghiên cứu cho thấy văn hóa Óc Eo có địa bàn phân bố rất rộng và cư dân Óc Eo đã chiếm cư tại rất nhiều địa hình khác nhau của Nam Bộ.

Cội nguồn của nền văn hóa này chính là cư dân bản địa hậu kỳ thời đồ đá mới- sơ kỳ kim khí- mà giai đoạn cuối gắn liền với sự phát triển rực rỡ, cực thịnh của vương quốc Phù Nam. Di chỉ của nền văn hóa Óc Eo phân bố trên địa bàn rộng lớn, trong đó tập trung chủ yếu ở huyện Thoại Sơn (An Giang) trải rộng khắp ĐBSCL, kéo dài đến Đông Nam Bộ, vùng rừng Cát Tiên (Lâm Đồng). Ngoài ra, nền văn hóa này còn lan tỏa đến tận Campuchia, Thái Lan, Malaysia,…

Ở đây, hầu như mỗi bước chân là chạm vào di chỉ của một nền văn hóa cổ xưa đang dần lộ diện một cách rõ ràng hơn qua những cuộc khai quật khảo cổ lớn gần đây. Ngồi trong quán nước mía đối diện chùa Linh Sơn, đợi người bạn học nhiều “cơ duyên” từ hồi phổ thông cho đến đại học, giờ là Phó Giám đốc Bảo tàng Di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo.

1550f7bac7d50b02b55363370d1d30bc

Nền văn hóa này phủ khắp miền Tây Nam Bộ và một phần cơ bản của Đông Nam Bộ. Trong đó, khu di tích Óc Eo-Ba Thê là một khu vực quan trọng của văn hóa Óc Eo được L. Malleret và nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước nhận định là một đô thị, một “thành phố cảng lớn”. Điều đó chứng tỏ, kỹ thuật xây dựng của thời kỳ đầu văn hóa Óc Eo cao hơn nhiều so với hậu kỳ và trong khi khai quật các cụm di tích như Nam Linh Sơn, phát hiện rõ ràng có một kiến trúc xây dựng mới chồng lên trên kiến trúc cũ đã sụp lún, với 2 loại gạch xây dựng hoàn toàn khác nhau. Và ngay phía sau quán nước này, còn dấu vết đào bới hồi năm ngoái, do mấy nhóm nghiên cứu sinh tiến sĩ đến từ Pháp, họ ăn dầm nằm dề mấy tháng trời để khảo sát, mà hầu như ở khu vực này chỉ cần đào xuống vài thước đất là có thể phát lộ ra những kiến trúc gạch đá thời Óc Eo.

Đây cũng là cái khó của công tác khảo cổ, bảo tàng hiện nay đối với nền văn hóa cổ còn ẩn chứa nhiều điều kỳ bí này- anh Thảo cho biết. Phạm vi khoanh vùng đặc biệt 450ha của khu di tích này đều nằm gọn trong ấp Trung Sơn, thị trấn Óc Eo, nhưng đây là địa bàn tập trung đông đúc dân cư, đất di tích cũng chồng lấn, xen lẫn trong đất ruộng, đất thổ người dân.

Những cuộc khai quật khảo cổ tiếp nối sau này đã dần lộ diện gần như trọn vẹn một nền văn hóa phát triển cực thịnh lúc bấy giờ. Ngay trong Linh Sơn cổ tự, chúng tôi “diện kiến” ngay những di vật được xem là vô cùng quý giá đã được ghi nhận vào Sách kỷ lục Việt Nam, đó là tượng Phật 4 tay và 2 phiến đá bia có niên đại 2.000 năm khắc những dòng chữ Phạn cổ mà đến nay chưa ai dịch được.

Giá trị lịch sử của nền văn hóa này cũng được khẳng định ngay sau khi các nhà nghiên cứu người Pháp tiến hành khai quật và nghiên cứu khu di tích này, khi G. Coedes nhận định: “Óc Eo là một cảng thị cổ của vương quốc Phù Nam” và trên vùng đất Nam Bộ có nhiều di tích khảo cổ học thuộc nền văn hóa này.

Thật ra, đây là tượng Thần Visnu của Bà la môn giáo mà dáng đứng được khắc từ nguyên khối đá đen khoảng 3m3; nhưng do người dân đã đúc lấp phần chân, biến thành dáng Phật ngồi thiền, rồi sơn phết lòe loẹt; đã làm giảm đi giá trị lịch sử và nghệ thuật vô cùng đặc sắc của pho tượng. Toàn bộ khu di tích đặc biệt này chỉ có 450ha, nhưng để tìm hiểu cho hết những kiến trúc đã khai quật thì khó mà hết trong một ngày, như các di tích đã được xếp hạng và bảo vệ như: Nam Linh Sơn tự, Di tích Cây Thị A, Di tích Gò Bà Chruon, xưởng chế tác thủy tinh,…

Đặc trưng tiêu biểu di vật đã tái hiện sinh động đời sống vật chất cư dân Óc Eo, qua hệ thống đền tháp, các bộ sưu tập tượng thần, linh vật bằng nhiều loại chất liệu như: vàng, đồng, gỗ, đá, gốm… thể hiện đời sống văn hóa tinh thần phong phú của cư dân tín ngưỡng Bà la môn giáo, với tục thờ cúng thần linh, những nghi lễ cúng bái đậm màu sắc tín ngưỡng cầu mong sự phù hộ của thần linh.Những di vật khảo cổ được cho đến nay đã thể hiện khá rõ nét một nền văn hóa cổ Óc Eo; tuy nhiên, những phần việc quan trọng vẫn còn nhiều ở phía trước.

Hiện Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đã đồng ý chủ trương giao UBND tỉnh An Giang phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức thẩm định Nhiệm vụ quy hoạch và Đồ án Quy hoạch tổng thể Di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo-Ba Thê  Theo cac quy định hiện hành.

Quách Tuấn Hải

loading...
loading...

Related Articles

Add Comment