Cơ hội và thách thức khi các FTA có hiệu lực

Category: Góc nhìn, Kinh tế, Thị trường, Thời sự tgo-1

Việc hoàn tất đàm phán, ký kết một loạt các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới có hiệu lực mở ra nhiều cơ hội cho các ngành kinh tế, tuy nhiên cùng với đó, là những thách thức cạnh tranh cũng gia tăng tương ứng. 

Trong bối cảnh này, việc tìm kiếm chính sách hỗ trợ phù hợp với các cam kết, có hiệu quả thực chất, tạo điều kiện để các ngành kinh tế trong nước tận dụng cơ hội thị trường, cạnh tranh được với các đối tác mạnh từ bên ngoài… là rất quan trọng nhưng cũng vô cùng khó khăn. Hội thảo “Tận dụng không gian chính sách để hỗ trợ các ngành kinh tế nội địa: Trường hợp của ngành chế biến xuất khẩu gỗ và ngành bán lẻ” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Quỹ châu Á, tổ chứcvừa qua đã có nhiều ý kiến thảo luận sôi nổi về vấn đề này, xong kết thúc vẫn nhiều nỗi băn khoăn.

Có nên hỗ trợ các ngành nội địa? Ảnh: Internet
Có nên hỗ trợ các ngành nội địa? Ảnh: Internet

Sẽ rất khó khăn

Hai ngành hàng được nhóm nghiên cứu của VCCI lựa chọn là chế biến xuất khẩu gỗ và bán lẻ, đều là những ngành đã có nền tảng phát triển cơ bản song cũng sẽ đối diện không ít rủi ro trong hội nhập từ cả bên ngoài và bên trong.

Theo đó, chế biến và xuất khẩu đồ gỗ dù không có kim ngạch xuất khẩu cao nhất, song đang nằm trong top những ngành phát triển năng động nhất của Việt Nam. Năm 2015 ngành gỗ kết thúc với kết quả thành công là kim ngạch xuất khẩu đạt gần 7 tỷ USD, trong khi Chiến lược quy hoạch phát triển lâm nghiệp đã từng đặt mục tiêu xuất khẩu gỗ đạt 7 tỷ USD vào năm 2020. Như vậy đây là một trong những ngành hiếm hoi đã hoàn thành mục tiêu xuất khẩu trước 5 năm.

Mặc dù vậy bà Nguyễn Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và hội nhập, VCCI, cảnh báo, thành tích này sẽ khó có thể phát huy, thậm chí là khó duy trì trong thời gian tới khi các thị trường xuất khẩu chính sản phẩm này của Việt Nam đồng loạt siết chặt các quy định liên quan tới gỗ, đặc biệt là tính hợp pháp của của gỗ nguyên liệu. Bên cạnh đó là các rủi ro khác liên quan tới kiểm soát chuỗi cung ứng, sử dụng lao động, cũng như các thông tin thị trường. DN ngành gỗ có thể rất năng động trong khai thác thị trường nhưng dường như chưa có sự nhận thức và chuẩn bị đầy đủ cho những rủi ro trong thời gian tới.

Đối với ngành bán lẻ, nguy cơ cạnh tranh nằm ở chính thị trường trong nước, trước bối cảnh các DN FDI đã và đang tràn lấn ngày càng mạnh. Bà Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam cho biết, FDI có năng lực cạnh tranh tốt hơn ở tất cả các khía cạnh như nguồn cung, nguồn lực, thiết kế cửa hàng, marketing, chất lượng phục vụ, hậu mãi… Hiện khối này cũng đang cạnh tranh gay gắt để thu hút nguồn nhân lực tốt của DN nội.

“Đứng yên” chịu trận?

Là “người trong cuộc”, ông Nguyễn Tôn Quyền, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam không đồng tình với những rủi ro mà nhóm nghiên cứu nêu ra. Ông Quyền giải thích, nhiều năm nay ngành gỗ phát triển mạnh mẽ khi toàn ngành liên tục xuất siêu, kim ngạch nhập khẩu chỉ bằng ¼ so với xuất khẩu, trồng rừng phát triển mạnh, chính sách mở cửa mạnh đã hỗ trợ nhiều cho ngành gỗ.

Vì vậy theo ông Quyền, những rủi ro được viện dẫn ra là chưa đủ căn cứ. Thay vào đó, các DN ngành gỗ cho rằng chính sách cần hướng vào phát triển nguồn nguyên liệu chất lượng cao và bền vững.

Đối với ngành bán lẻ, bà Đinh Thị Mỹ Loan tiếc nuối: “Có giai đoạn chúng ta nghĩ rằng hội nhập với tác động của các FTA thì không còn chính sách nào hỗ trợ DN nội địa nói chung và ngành bán lẻ nói riêng nữa, và vì vậy hầu như chúng ta đứng yên chịu trận và thấy không gian chính sách hẹp lại”. Tuy nhiên sau khi nghiên cứu, bà Loan cho rằng không gian chính sách để hỗ trợ  cho ngành này còn rất rộng.

Vì vậy, Hiệp hội các nhà bán lẻ đưa ra 4 đề xuất, gồm đề xuất nhằm cải thiện nguồn hàng, đề xuất hỗ trợ về tài chính, đề xuất về hỗ trợ thông tin với chính sách khuyến khích đào tạo lao động ngành bán lẻ, và đề xuất liên quan tới DN FDI.

Không trả lời thẳng vào tính khả thi của các đề xuất từ phía Hiệp hội các nhà bán lẻ, ông Võ Văn Quyền, Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước, Bộ Công Thương đánh giá, dư địa chính sách đối với ngành bán lẻ nói riêng và nhiều ngành kinh tế nói chung không còn nhiều. Chưa kể để thiết kế và đưa chính sách vào cuộc sống cũng là một hành trình gian nan.

Ông Quyền dẫn chứng, Bộ Công Thương đã từng đề nghị mở phân ngành đào tạo nhân lực về phân phối bán lẻ và logistic. Tuy nhiên chật vật đề nghị suốt 10 năm nay cũng chưa thành công. Hậu quả là hiện nay nhân lực trong ngành này thiếu trầm trọng, chưa kể DN FDI tràn vào giành giật, lôi kéo nhân lực của DN trong nước.

“Chính sách này nếu có thể xã hội hoá được thì rất tốt. Theo quy hoạch phát triển, đến năm 2025, ngành bán lẻ hiện đại cần bổ sung đội ngũ với hàng chục ngàn người bán hàng, hàng trăm CEO… mà chỉ qua tập huấn không đủ, cần có hoạt động tổ chức đào tạo bài bản để phát triển bền vững”, ông Quyền khuyến cáo.

Sau nhiều thảo luận, hàng loạt câu hỏi quan trọng được đặt ra ban đầu dường như vẫn chưa có lời giải đáp cuối cùng. Đó là có nên hỗ trợ các ngành nội địa không? Lựa chọn ngành nào để ưu tiên hỗ trợ? Làm thế nào để việc hỗ trợ thực chất, hiệu quả và đúng mục tiêu định hướng?

Dưới góc nhìn tổng quát của một chuyên gia kinh tế, bà Phạm Chi Lan, nêu quan điểm, không gian chính sách với phát triển DN nói chung trong tất cả các ngành nghề là rất rộng, không phải chỉ là xin đất, tiền, tài trợ… mà cái chính là tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cạnh tranh, nhất là bình đẳng trong tiếp cận ngồn lực.

“Điều quan trọng bậc nhất là chính sách phải dựa vào hiệu quả của thị trường chứ không phải ý chí của Nhà nước, không phải là Nhà nước nay thích ngành này thì hỗ trợ kiểu này, mai thích loại hình DN khác lại hỗ trợ kiểu khác”, bà Lan nhấn mạnh.

Nguyễn Việt

Related Articles

Add Comment