“Cần phải trả lại lễ hội cho người dân”

Category: Thời sự, Văn hóa - Giải trí tgo-1

Mùa lễ hội xuân đang dần đi qua, nhưng nhìn lại nhiều lễ hội diễn ra bên cạnh bầu không khí sôi động thì lễ hội xuân cũng để lại cho nhiều người trong lòng mình “nốt trầm” đáng suy ngẫm về nhiều điều.

Hình ảnh trong lễ hội chém lợi Ném Thượng
Hình ảnh trong lễ hội chém lợi Ném Thượng

Nhiều câu hỏi vốn không mới vẫn còn bỏ ngỏ sau bao năm nô nức với lễ hội: cách thức tổ chức, về ý thưc người tham gia, hay lễ hội thuộc về đâu, làm sao để những tập tục, truyền thống tốt đẹp không bị mai một, những biến tướng, mê tín dị đoan không còn chỗ đứng… và tại sao những hình ảnh lễ hội nhếch nhác, phản cảm và đáng thất vọng vẫn tái diễn năm này qua năm khác?

Hơn bao giờ hết câu chuyện quản lý nghiêm túc và thay đổi nhận thức của người dân khi đi lễ hội đang được thực tế đặt ra như một thách thức.

Từ thực trạng của mùa lễ hội năm nay, các nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa về lễ hội cũng đều lên tiếng, dẫu có những quan điểm khác nhau, nhưng họ đều có chung suy nghĩ về những thay đổi, điều chỉnh của ngành văn hóa để nhằm hạn chế, thậm chí tiến tới chấm dứt những tập tục phản cảm như chém lợn, cướp phết, cướp lộc…

Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, lễ hội do người dân sáng tạo ra và nó sẽ thuộc về nhân dân. Dân tộc Việt Nam có truyền thống đánh giặc giữ nước nên mọi lễ hội làng đều gắn với một vị anh hùng, một vị tướng đã bảo vệ làng nước. Mọi lễ hội ăn mừng chiến thắng bao giờ cũng có tục mổ lợn, trâu bò, gia súc để khao quân. Đó là một sinh hoạt truyền thống có ý nghĩa tinh thần lịch sử, văn hóa chứ không chỉ đơn thuần là câu chuyện sát sinh.

Vì vậy, khi nhìn nhận bất cứ một tập tục nào cũng nên đứng từ góc nhìn ý nghĩa văn hóa tâm linh chứ không nên nhìn nhận như một hành động chém giết bản năng.

Chính bởi vì thế, trước hết sự tồn tại hay không của một lễ hội hay tập tục trước hết phải nhìn nhận đánh giá từ quan điểm văn hóa với nền tảng kiến thức, hiểu biết về văn hóa truyền thống.

Thứ nữa, lễ hội là sáng tạo của nhân dân, được gìn giữ, tồn tại trong đời sống tinh thần của cộng đồng bởi vậy mọi điều chỉnh lớn, nhỏ cũng là quyền của cộng đồng chứ không phải là cơ quan quản lý Nhà nước.

GS.TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia cho rằng, nếu có những hoạt động lễ hội thực sự phản cảm, không cần thiết với cộng đồng thì nó sẽ tự bị đào thải chứ không phải vì mệnh lệnh hành chính. Và ngay sự không cần thiết hay phản cảm đó cũng là do chính làng, xã nơi lễ hội được tổ chức quyết định.

Lấy ví dụ từ tục chém lợn trong lễ hội làng Ném Thượng, GS Giang cho rằng, đây là hoạt động của người dân Ném Thượng, không phải của một quốc gia, dân tộc hay của ngành văn hóa, lại càng không phải lễ hội của tổ chức động vật thế giới… “Đây là một lễ hội của một cộng đồng nhỏ, họ không có ý định phô trương hay chưng ra cho toàn thế giới biết. Đó là cuộc sống tinh thần với rất nhiều ước vọng về hòa bình, về sự no ấm và tri ân công đức của vị thánh đã có công với làng. Chính vì vậy mà cộng đồng làng Ném Thượng, đặc biệt là hội đông các cụ trong làng, đã rất quyết liệt bảo vệ lễ hội cùng với tục chém lợn của họ”.

GS Giang cũng đặt ra một câu hỏi với những người phản đối tục chém lợn vì họ cho là dã man rằng, “giết một con lợn có phạm luật không? Và luật pháp nào lại quy ra là giết như thế này là dã man như thế kia không dã man? Giết là giết, không có hành động sát sinh nào lại bớt dã man hơn hành động sát sinh nào!”.

Cũng vì lẽ đó, GS Giang cho rằng, chúng ta không nên can thiệp chuyện bỏ hay không bỏ nhưng cũng không khuếch trương, hãy cứ để người dân giữ những truyền thống của họ. “Không nên quyết định hành chính cấm hay không cấm. Nếu dư luận phản đối, hãy cứ để người Ném Thượng chịu trước dư luận, không chịu nổi thì họ sẽ tự bỏ” – GS Giang nói.

Quan điểm chung của không ít nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng đối với lễ hội nói riêng và văn hóa nói chung không nên áp dụng các quy định, chỉ đạo mang tính chất hành chính để điều chỉnh.

Điều cần làm trước tiên là phải trả lễ hội lại cho người dân, cộng đồng nơi có lễ hội đó, cùng với đó là những định hướng lớn trong bồi đắp, phát huy, xây dựng các giá trị văn hóa dựa trên các nghiên cứu thực tiễn cặn kẽ, thấu đáo.

Bởi với văn hóa truyền thống, dù có quản chặt tới đâu, nhưng nếu phong tục, truyền thống đó không tồn tại được trong dân, mọi thứ sẽ tự mai một.

Bùi Bùi

Có thể bạn quan tâm

http://thuonggiaonline.com/le-hoi-dau-nam-lam-thiet-hai-khoang-2-gdp-cua-viet-nam/

loading...

Related Articles

Add Comment